Wat is een noviciaat? De weg naar de eeuwige geloften
Een noviciaat. Het klinkt een beetje als iets uit een middeleeuwse film, nietwaar?
Een plek waar je jarenlang in stilte brood bakt en bidt. De realiteit is anders, en eerlijk gezegd veel boeiender.
Het is een soort proeftijd. Een periode van ontdekking, voor jou én voor de kloostergemeenschap. Jij ontdekt of dit leven echt bij je past.
Zij ontdekken of jij de juiste persoon bent voor hun gemeenschap. Het is de brug tussen het gewone leven en de eeuwige geloften.
Een intense, soms zware, maar ook ongelooflijk verrijkende tijd. Voordat je je hoofd stoot op de harde muur van de regels: dit is geen algemene gids. We hebben het hier over de kloosters in Nederland. Over de sfeer van de abdij van Berne, de tradities van de zusters in Schiermonnikoog of de jezuïeten in Nijmegen.
De Nederlandse kloosters hebben hun eigen karakter, hun eigen manier van omgaan met nieuwkomers.
En dat maakt het juist zo specifiek en interessant.
Wat is een noviciaat eigenlijk?
Laten we het simpel houden: een noviciaat is de basisopleiding voor een leven in een klooster.
De persoon die deze tijd doorloopt, heet een novice. Je kunt het vergelijken met een stage, maar dan voor de rest van je leven. De focus ligt op drie dingen: geestelijke vorming, integratie in de gemeenschap en het leren van het dagelijks leven in het klooster. Je leert de regels niet alleen uit een boek, je leert ze door te doen, te voelen en te leven.
In Nederland is de novicentijd wettelijk vastgelegd. Volgens het Canoniek Recht (de regels voor de Katholieke Kerk) duurt een noviciaat minimaal twee jaar.
Daarvan moet het eerste jaar aaneengesloten zijn. In die periode leef je zo volledig mogelijk mee met de gemeenschap.
Je bent er echt, zonder de afleidingen van buiten. Het doel is helder: ontdekken of je roeping echt is. Of het een diepe, innerlijke roep is die je uitdraagt, of dat het misschien toch iets anders is.
De kern van de zaak: hoe het werkt in de praktijk
Een typische dag in een noviciaat ziet er van buiten misschien saai uit, maar van binnen is het een achtbaan. Je volgt een strak ritme. In veel kloosters sta je om 5:30 of 6:00 uur op.
De eerste stap is het ochtendgebed, de Lauds. Daarna volgt de Eucharistieviering, de mis.
Dan ontbijt je met de andere novices en de broeders of zusters. Stilte is vaak onderdeel van de maaltijd, een moment van bezinning.
Na het ontbijt is er tijd voor werk. In de Abdij van Berne bij Heeswijk-Dinther werken de novices bijvoorbeeld in de tuin, in de keuken of helpen ze met de administratie. Werk is geen straf, het is een gebed.
Het is een manier om je handen te gebruiken en je hoofd leeg te maken.
In de middag is er tijd voor studie. Je leert over de Bijbel, de spiritualiteit van de orde (de kloosterfamilie waartoe je behoort), en de geschiedenis van het klooster. In Nederland is er vaak aandacht voor de eigen historie, zoals de Cisterciënzers of de Norbertijnen en hun wortels in de Lage Landen. Naast het groepsgebeuren is er de persoonlijke begeleiding.
Elke novice heeft een novice-meester of novice-meesteres. Dit is een ervaren kloosterling die je geestelijke vader of moeder is.
Je praat wekelijks met hem of haar. Over je gebed, je twijfels, je vreugde, je heimwee.
Dit is de plek waar je eerlijk kunt zijn. Zonder oordeel. De novice-meester is er om te helpen ontrafelen wat er in je omgaat. Dit is het hart van het noviciaat: de persoonlijke ontwikkeling binnen de veilige structuur van de gemeenschap.
Het einde van de weg: de tijdelijke en eeuwige geloften
Aan het einde van het noviciaat sta je op een keerpunt. Je hebt twee jaar de tijd gehad om te voelen, te kijken en te bidden.
Nu is het tijd voor een beslissing. De meeste kloosters vragen je om eerst tijdelijke geloften af te leggen.
Dit zijn geloften voor een bepaalde periode, meestal drie tot vijf jaar. Je belooft armode, kuisheid en gehoorzaamheid, maar dan voor een bepaalde tijd. Dit is een logische volgende stap. Je leert het leven in de gemeenschap nu van binnenuit, zonder de constante vraag "is dit het?"
Na deze tijdelijke fase is het moment daar: de eeuwige geloften. Dit is het definitieve "ja".
Een plechtige belofte die je doet voor de rest van je leven. Dit is geen lichtzinnige stap. In de Nederlandse kloosters is dit een groot feest voor de hele gemeenschap.
Familie, vrienden en andere gelovigen komen naar de abdij of het klooster om de plechtigheid bij te wonen. De novice legt zijn of haar geloften af in de handen van de overste, de abt of abdis die de leiding heeft.
Vanaf dat moment ben je een volwaardig lid van de kloosterfamilie. Je hebt je roeping gevonden en uitgeleefd.
Praktische tips voor wie denkt: "Zou dit iets voor mij zijn?"
Ben je nieuwsgierig geworden? Goed zo. Het is geen schande om te kijken.
Sterker nog, het is een teken van moed. De eerste stap is simpel: praten. Misschien is oblaat worden bij een klooster wel iets voor jou? Neem contact op met een klooster dat je aanspreekt.
In Nederland zijn er verschillende mogelijkheden. Zoek online naar "kloosters in Nederland" of specifieke orden zoals de "Cisterciënzers" of "Jezuïeten".
De meeste kloosters hebben een website met een contactformulier of telefoonnummer. Een email sturen is prima.
Organiseer een bezoek. De meeste kloosters verwelkomen geïnteresseerden voor een weekend of een midweek. Je kunt dan pro