Wat is Aswoensdag? De start van de veertigdagentijd uitgelegd
Je staat op en het voelt alsof je een kater hebt, terwijl je gisteren niets gedronken hebt.
Overal in Nederland hoor je gelach, muziek en gezelligheid. Carnaval zit er net op.
Maar voor de katholieken onder ons begint nu pas het échte werk. Het is Aswoensdag. Een dag van bezinning, soberheid en een frisse start. Dit is de officiële start van de vastentijd, een periode van 40 dagen die voor Pasen uitkomt. In dit stuk leg ik je precies uit wat het is, waar die as vandaan komt en wat je er in Nederland nu eigenlijk mee moet.
Wat is Aswoensdag?
Aswoensdag is de dag na carnavalsdinsdag. In Nederland is het de dag waarop voor veel katholieken de veertigdagentijd begint. Het is een dag van boetedoening en stilte.
De vrolijke gekte van carnaval wordt ingeruild voor bezinning. De kleding is vaak sober, de muziek is stiller en men probeert bewust te leven.
De betekenis van Aswoensdag
De kern van Aswoensdag is het ontvangen van het askruisje. Tijdens een speciale mis gaan priesters met as langs de voorhoofden van de gelovigen.
Ze tekenen een kruisje en zeggen: "Gedenk mens dat je stof bent en tot stof zult wederkeren." Dit is een quote uit de Bijbel (Genesis) en een harde reminder van onze sterfelijkheid. Het is niet bedoeld om depressief te worden, maar om je te herinneren dat het leven tijdelijk is en dat je er het beste van moet maken. Aswoensdag markeert het absolute einde van het carnavalsseizoen.
Het einde van carnaval
In het zuiden van Nederland, in steden als Maastricht, Eindhoven en Breda, is de kater van de dinsdag nog voelbaar.
De versieringen gaan naar beneden. De optochten zijn geweest. Het is alsof er een einde komt aan een tijdelijke wereld waar alles op z’n kop stond. Vanaf nu is het serieus. De voorbereiding op het belangrijkste christelijke feest, Pasen, is begonnen. Aswoensdag valt altijd 46 dagen voor Pasen (Katholiek.nl).
De start van de veertigdagentijd
Veel mensen denken dat de veertigdagentijd precies 40 dagen duurt, maar dat klopt niet helemaal.
Het is een speciale periode van bezinning. Het doel is om je mentaal en spiritueel voor te bereiden op Pasen. Je probeert slechte gewoontes af te leren of juist iets goeds te doen.
Waarom 40 dagen?
In Nederland zie je dat terug in initiatieven als '40 dagen zonder alcohol' of het geld dat mensen doneren aan goede doelen. Het getal 40 heeft in de Bijbel een speciale betekenis.
Jezus vastte 40 dagen in de woestijn voordat hij zijn werk begon.
De voorbereiding op Pasen
De veertigdagentijd probeert dit pad te volgen. Het is een tijd van soberheid en gebed. Je trekt je even terug uit de dagelijkse drukte om te kijken naar wat echt belangrijk is. Het is een soort geestelijke fitness.
De tijd loopt van Aswoensdag tot en met Witte Donderdag, de dag vóór Goede Vrijdag. De zondagen tellen hierbij niet mee. Waarom niet? Vastenavond en carnaval markeren de overgang naar deze periode.
Omdat elke zondag een klein Paasfeest is. Dus tel je de zondagen weg, dan hou je precies 40 volle dagen over. De vastentijd duurt 40 dagen, waarbij de zes zondagen niet worden meegerekend (EO). Dit is de periode waarin je je voorbereidt op het feest van de opstanding.
Het askruisje: Symbool van boetedoening
Het askruisje is het meest zichtbare teken van Aswoensdag. Je ziet mensen met een zwart kruisje op hun voorhoofd lopen. Dit is niet zomaar wat roet.
Het is een ritueel met een diepe geschiedenis. Het kruisje is een openbare erkenning dat je je kwetsbaar opstelt en dat je meedoet aan deze traditie.
Waar komt de as vandaan?
Je laat zien dat je onderdeel bent van een groter geheel. De as die gebruikt wordt, is speciaal.
Het is niet zomaar as uit de openhaard. De as wordt gemaakt van verbrande palmtakken van het voorgaande jaar. In de katholieke kerk werden deze takken op Palmpasen (de zondag vóór Pasen) gezegend.
De uitspraak 'Gedenk mens dat je stof bent'
Mensen bewaren die takken het hele jaar, om ze nu weer te verbranden.
Zo sluit de cirkel zich: van het begin van de vastentijd (Aswoensdag) tot het einde (Pasen) en weer opnieuw. De as wordt gemaakt van verbrande palmtakken van het voorgaande jaar (KRO-NCRV), wat centraal staat bij Aswoensdag en de traditie van het askruisje. Deze woorden zijn hard, maar ook bevrijdend. Ze herinneren je eraan dat je lichaam tijdelijk is. Rijkdom, status en uiterlijk; het is allemaal even waardeloos uiteindelijk.
In de Middeleeuwen was dit nog veel extremer; toen trokken mensen boetekleed aan en roosterden ze zichzelf bijna in de kerk. Tegenwoordig is het meer een mentale herinnering. Een moment om even pas op de plaats te maken.
Vastenregels op Aswoensdag
Het katholicisme heeft vaste regels voor het vasten. Dit is niet vrijblijvend.
De regels gelden voor iedereen van 18 tot en met 59 jaar. Je mag je hieraan houden of niet, maar de traditie is er wel duidelijk over. Het doel is niet om af te vallen, maar om je lichaam te gebruiken om je geest te versterken.
Geen vlees eten
Door je lichaam te minderen, focus je je op andere dingen. Op Aswoensdag (en ook op Goede Vrijdag) mag je geen vlees eten.
Vis is wel toegestaan. In Nederland betekent dit dat de viswinkel die dag extra druk is.
Eén volledige maaltijd
Denk aan kibbeling, gerookte zalm of een lekkere moot kabeljauw. Vlees wordt gezien als een luxe product waar je van moet genieten. Op deze dag laat je die luxe bewust achterwege. Naast geen vlees, mag je op Aswoensdag ook maar één volledige maaltijd nuttigen.
Je mag wel twee kleine broodjes of een tussendoortje eten, zoals een stuk fruit of een bakje yoghurt. De bedoeling is dat je je lichaam een beetje uitdaagt.
Je merkt dat je trek hebt, en dat helpt je om stil te staan bij waarom je dit doet. Het is een kleine offerslag voor een groter doel.
Wanneer is Aswoensdag?
Aswoensdag is geen vaste datum in de kalender, zoals 1 januari of 1 mei. De datum schuift elk jaar op.
Dit komt doordat Pasen een zogenaamd 'bewegelijk feest' is. Pasen valt op de eerste zondag na de eerste volle maan na de lente-equinox.
Berekening van de datum
Omdat de maan en de zon niet synchroon lopen, verandert de datum van Pasen elk jaar. Omdat Pasen verschuift, verschuift Aswoensdag ook. Je kunt het makkelijk zelf uitrekenen: tel 46 dagen terug vanaf Eerste Paasdag.
In 2024 valt Aswoensdag bijvoorbeeld op 14 februari. In 2025 is dat 5 maart.
Als je het echt zeker wilt weten, kijk je in de katholieke kalender of op een site van de Katholieke Kerk. Zo weet je precies wanneer de vastentijd in 2026 begint en kun je je voorbereiden op de start van de Goede Week.