Sinterklaas 2026: De historische oorsprong van de bisschop van Myra
Je ziet hem overal in november en december: de bisschop met de rode mijter en de gouden staf.
Toch is Sinterklaas veel meer dan een kinderfeest met cadeautjes. Zijn wortels liggen diep in de vroege kerkgeschiedenis, ver voordat er ooit een stoomboot richting Nederland voer.
In 2026 vieren we op 5 december weer Pakjesavond, maar wie was de man achter de mythe? Laten we eens kijken naar de man uit Myra, een stad in het huidige Turkije, en hoe hij uitgroeide tot een nationale held.
De historische Nicolaas van Myra
Geboorte in Patara, Bisschop in de 4e eeuw
Nicolaas werd rond het jaar 270 geboren in Patara, een havenstad aan de zuidkust van Turkije.
Zijn ouders waren rijke christenen, maar ze stierven al vroeg aan een epidemie. Het verhaal gaat dat hij het hele fortuin schonk aan de armen en later bisschop werd van Myra, een stad in de provincie Lycië. Het historische beeld van Nicolaas van Myra is schaars, maar we weten dat hij in de 4e eeuw leefde en een bisschop was. Hij nam deel aan het Concilie van Nicea in 325, een belangrijke bijeenkomst waar de basis werd gelegd voor de christelijke leer.
In die tijd was Myra een belangrijk centrum voor handel en pelgrimage. De historische Nicolaas was een man van daadkracht.
Hij zou een aantal wonderen hebben verricht, waaronder het redden van zeelieden en het beschermen van kinderen.
Zijn faam verspreidde zich snel over het Byzantijnse Rijk. Zijn relieken werden later overgebracht naar Bari in Italië, waar ze nog steeds worden vereerd.
De legendes rondom Sint Nicolaas
De drie arme dochters (goudstukken)
Een van de meest bekende verhalen over Sint Nicolaas is dat van de drie arme dochters.
Een man had drie dochters, maar geen geld voor een bruidsschat. Zonder bruidsschap konden ze niet trouwen en zouden ze in armoede eindigen.
Op een nacht gooide Nicolaas een zak met goudstukken door het raam van de oudste dochter. Het goud belandde in een schoen die bij de open haard stond. Dit verhaal is de oorsprong van het strooien van pepernoten en chocolademunten. Kinderen leggen hun schoen vol verwachting bij de open haard, en Sinterklaas strooit er kleine geschenken in.
In Nederland doen we dit al eeuwenlang, en het is een van de meest geliefde tradities van het feest.
De redding van de zeelieden
De legende van de goudstukken is ook de reden waarom we tegenwoordig chocoladeletters en muntjes geven. Het goud van Nicolaas werd symbool voor overvloed en zegening. In 2026 verwachten we weer volop chocoladeletters in de schappen van Albert Heijn en Jumbo, met prijzen rond €3 tot €5 per letter.
Een andere legende gaat over de redding van zeelieden. Op een stormachtige zee waren zeelieden in gevaar.
Nicolaas zou aan boord zijn gekomen en de storm hebben bedwongen. Hij stond bekend als de beschermheilige van zeelieden, handelaren en kinderen.
Deze legende verklaart waarom Sinterklaas vaak wordt afgebeeld met een staf en een boek. De staf symboliseert zijn rol als herder en beschermer. Het boek bevat de namen van kinderen, die hij zou belonen of straffen op basis van hun gedrag.
Hoe de bisschop een Nederlandse traditie werd
Middeleeuwse scholierenfeesten
In de middeleeuwen werd Nicolaas in Nederland al vereerd als beschermheilige van scholieren. Studenten in Utrecht en andere steden vierden zijn feestdag op 6 december.
Ze kregen cadeautjes, zongen liederen en hielden feestelijke maaltijden. Deze vroege vieringen waren vooral een katholiek gebruik. Na de Reformatie bleef Sinterklaas bestaan, maar de protestanten vonden hem te katholiek.
Toch bleef de traditie in stand, mede dankzij de populariteit van de heilige onder de bevolking.
Jan Schenkman's boek (1850)
In de 19e eeuw kreeg het feest een nieuwe impuls. De industriële revolutie zorgde voor meer vrije tijd en een groeiende middenklasse. Families begonnen Sinterklaas thuis te vieren, met cadeautjes en surprises.
In 1850 publiceerde de Amsterdamse onderwijzer Jan Schenkman het prentenboek Sint Nicolaas en zijn Knecht. Dit boek, dat de basis legde voor de moderne Nederlandse decembertradities, introduceerde de stoomboot uit Spanje en de knecht die cadeautjes uitdeelde.
Het was een revolutionair moment voor de Sinterklaastraditie. Schenkman baseerde zijn verhaal op bestaande legendes, maar voegde nieuwe elementen toe.
De stoomboot werd een symbool van de komst van Sinterklaas uit verre landen. De knecht, later Zwarte Piet genoemd, hielp de bisschop met het uitdelen van geschenken. Het boek van Schenkman werd een bestseller en beïnvloedde hoe Nederland Sinterklaas vierde. Zijn illustraties toonden een bisschop in een rode tabberd, met een mijter en een staf. Dit beeld is nog steeds herkenbaar in 2026.
De ontwikkeling van het uiterlijk van Sinterklaas
Mijter en tabberd
Het uiterlijk van Sinterklaas is eeuwenlang stabiel gebleven. Hij draagt een rode tabberd, een mijter op zijn hoofd en een gouden staf in zijn hand. De mijter is een hoge, puntige hoed die bisschoppen dragen.
De tabberd is een lang, gewaad met mouwen. Deze kleding is afgeleid van de historische bisschopsgewaden uit de 4e eeuw.
Rood is de kleur van martelaren en bisschoppen in de orthodoxe kerk. In Nederland is rood de dominante kleur geworden, hoewel in andere landen soms wit of paars wordt gebruikt.
De staf
In 2026 zie je Sinterklaas nog steeds in deze traditionele kleding. Kinderen herkennen hem direct aan de mijter en de staf. De staf heeft een krullend uiteinde en staat symbool voor de herder die zijn schapen leidt.
De staf van Sinterklaas is meer dan een accessoire. Het is een symbool van autoriteit en zorg.
In de middeleeuwen gebruikten bisschoppen een staf om hun kudde te beschermen. Bij Sinterklaas dient de staf om te wijzen naar het goede en het kwade. De staf heeft een krullend uiteinde, vergelijkbaar met een herdersstaf. Dit ontwerp is afgeleid van de historische bisschopsstaf. In Nederland, waar we vaak kijken naar de historische strijd om december, wordt de staf vaak versierd met linten of bloemen tijdens optochten.
Sinterklaas in andere landen
Sint-Niklaas in België
In België heet Sinterklaas Sint-Niklaas. Het feest wordt gevierd op 6 december, net als in Nederland. De tradities zijn vergelijkbaar, maar er zijn kleine verschillen.
In Vlaanderen leggen kinderen hun schoen bij de open haard en krijgen ze kleine cadeautjes.
De Belgische Sint-Niklaas draagt ook een rode tabberd en een mijter. Hij wordt vaak begeleid door twee knechten, die soms Pieter of Klaas worden genoemd.
Sankt Nikolaus in Duitsland
Het is een feest dat vooral in gezinnen wordt gevierd, zonder de grote optochten die in Nederland gebruikelijk zijn. In 2026 verwachten we dat de Belgische tradities blijven voortbestaan. De prijzen voor chocoladeletters en pepernoten zijn vergelijkbaar met die in Nederland, rond €2 tot €4 per stuk.
In Duitsland heet Sinterklaas Sankt Nikolaus. Het feest wordt gevierd op 6 december, maar de voorbereidingen beginnen al op 5 december.
Kinderen poetsen hun schoenen en zetten ze bij de open haard. Sankt Nikolaus legt er kleine geschenken in, zoals chocolade, noten of fruit. De Duitse Sankt Nikolaus draagt een rode of witte tabberd, afhankelijk van de regio. Hij wordt vaak vergezeld door een helper, zoals Knecht Ruprecht of Krampus.
Krampus is een duivels figuur die ongehoorzame kinderen straft. In 2026 is Sankt Nikolaus nog steeds populair in Duitsland.
De traditie is sterk verbonden met de katholieke kerk en de lokale cultuur.
Chocoladeletters zijn hier ook verkrijgbaar, met prijzen rond €3 tot €5.