Sint Stefanus: De eerste martelaar van het christendom
Stel je voor: het is 26 december, Tweede Kerstdag. In Nederland is het vaak een dag van rust, een wandeling in de kou of een brunch met familie.
Maar in de vroege kerk was deze dag juist intensief: de dag van Sint-Stefanus. Hij is de allereerste christen die stierf voor zijn geloof, de protomartelaar. Zijn verhaal is niet alleen een stukje Bijbelse geschiedenis, maar ook een verhaal van moed, van een onwrikbaar geloof en van een diep mededogen, zelfs op het moment van de dood. Laten we eens kijken naar wie deze man was en waarom we hem bijna tweeduizend jaar later nog steeds herdenken.
Wie was Sint Stefanus in de vroege kerk?
Om te begrijpen wie Stefanus was, moeten we teruggaan naar het allereerste begin van de christelijke gemeente in Jeruzalem. Het was een roerige tijd, vol van de Heilige Geest, maar ook vol van praktische problemen.
De verkiezing van de zeven diakens
In de beginjaren na de opstanding van Jezus leefde de gemeenschap heel hecht.
Ze deelden alles wat ze hadden. Toch ontstond er een probleem: de Griekssprekende weduwen werden bij de dagelijkse uitdeling van voedsel en geld over het hoofd gezien. De apostelen, die zich vooral wilden richten op het gebed en het woord, zagen in dat dit niet langer zo kon.
Zorg voor de weduwen
Daarom kozen ze zeven mannen om deze taak op zich te nemen. Dit waren de eerste diakens. Stefanus was er een van, samen met Filippus, Prochorus, Nicanor, Timon, Parmenas en Nicolaüs. Stefanus wordt in Handelingen 6 genoemd als een van de zeven diakens van de vroege kerk.
Hij was dus niet alleen een bedeler, maar iemand met een specifieke taak in de gemeente.
Deze rol was essentieel. In de vroege kerk ging het niet alleen om geestelijke zaken, maar ook om concrete zorg.
Door de keuze van deze mannen, waaronder Stefanus, konden de apostelen zich blijven richten op het gebed en de verkondiging, terwijl de dagelijkse zorg voor de zwakkeren goed geregeld was. Stefanus stond dus letterlijk aan de basis van de diaconie, de hulpverlening binnen de kerk. Het feit dat hij werd gekozen, laat zien dat hij al snel vertrouwen won. Hij was niet zomaar een willekeurige vrijwilliger; hij was iemand met een taak en een verantwoordelijkheid in de jonge gemeente.
De prediking en de wonderen van Stefanus
Stefanus bleef niet alleen bij het uitdelen van eten. Hij kreeg een veel grotere rol.
Prediking in de synagoge
Hij was een man vol van genade en kracht, en hij deed grote wonderen en tekenen onder het volk. Zijn invloed groeide snel. Stefanus begon zich steeds meer te richten op het verkondigen van het evangelie.
Hij debatteerde actief in de synagoge van de vrijgelatenen, een specifieke Joodse gemeenschap in Jeruzalem.
Hier botste hij frontaal met de traditionele leer. Zijn optreden was niet mals. Hij was vol van genade en kracht, maar sprak ook keihard de waarheid. Zijn prediking was erop gericht om te laten zien dat Jezus de Messias was, iets wat de religieuze leiders niet konden accepteren.
De spanningen liepen hoog op. Het was niet zomaar een discussie; het was een gevecht om de kern van het geloof.
De wonderen
Naast zijn woorden bevestigde Stefanus zijn roeping met daden. De Bijbel vermeldt dat hij wonderen deed onder het volk. Hoewel de tekst niet in detail beschrijft wat voor wonderen dit waren, weten we dat deze tekenen de aandacht trokken.
Het maakte hem tot een doelwit. Zijn charisma en kracht zorgden ervoor dat mensen naar hem luisterden, maar het zorgde ook voor jaloezie en woede bij zijn tegenstanders.
Het proces voor het Sanhedrin
De situatie werd onhoudbaar. De leiders van de synagoge konden Stefanus’ populariteit en zijn leer niet langer tolereren, een lot dat ook de beschermheilige van de schutters ten deel viel.
Valse beschuldigingen
Ze zetten hem op en brachten hem voor het Sanhedrin, het hoogste religieuze gerechtshof van de Joden. Er werden valse getuigen opgesteld die beweerden dat Stefanus, net zoals men in tijden van nood vaak hulp zoekt bij de heilige Antonius, gesproken had tegen de tempel en tegen de wet van Mozes.
Ze verdraaiden zijn woorden om hem als een rebel af te schilderen. Het was een klassiek showproces, waarin de waarheid ondergeschikt was gemaakt aan het politieke doel: de stilte van deze nieuwe beweging afdwingen. De beschuldigingen waren serieus: hij zou de heilige plaats en de wet van Mozes ontheiligen. In die tijd was dat een directe aanval op de identiteit van het volk, vergelijkbaar met de vervolgingen die later leidden tot het verhaal van de Heilige Laurentius en zijn martelaarschap.
De grote verdedigingsrede
Toen de hogepriester hem vroeg of de beschuldigingen waar waren, hield Stefanus niet een korte ontkenning.
Hij hield een uitgebreide verdediging, die nu bekend staat als de 'Grote Verdedigingsrede'. Zijn rede is de langste toespraak in het boek Handelingen (hoofdstuk 7). Hij ging terug in de geschiedenis van Israël, van Abraham tot Jozef, en later tot Mozes.
Hij liet zien hoe God altijd met zijn volk had gewerkt, maar hoe zij de profeten steeds weer hadden afgewezen. Hij concludeerde dat zij nu weer iemand hadden afgewezen: Jezus, de Rechtvaardige.
De toon veranderde van verdediging in aanklacht. Hij las de zaal de les, wat de leiders woedend maakte.
De steniging: De eerste christelijke martelaar
De reactie op zijn toespraak was extreem. De woede in de zaal werd hem fataal.
Het visioen van de geopende hemel
Zijn gezicht werd strak als de engel van de Heer, maar voor de menigte was het te veel.
Stefanus keek op en zag de hemel open. Hij zag de heerlijkheid van God en Jezus staan aan de rechterhand van God. Dit visioen gaf hem kracht in zijn laatste momenten.
De rol van Saulus (Paulus)
Hij riep uit: "Zie, ik zie de hemelen geopend en de Zoon des mensen staande aan de rechterhand Gods." Dit was voor de menigte het teken van godslastering.
Ze stopten hun vingers in hun oren, schreeuwden luid en stormden op hem af. Ze sleepten hem buiten de stadsmuren van Jeruzalem om hem te stenigen. Bij de steniging was een jonge man aanwezig die de kleren van de stenigers bewaakte. Zijn naam was Saulus, later bekend als de apostel Paulus.
Dit was het begin van zijn carrière als vervolger van de kerk, voordat hij zelf tot geloof kwam.
Stefanus stierf terwijl hij bad: "Heer, reken hun deze zonde niet aan." Hij stierf rond het jaar 34 of 35 n.C., de eerste die zijn leven gaf voor zijn geloof in Jezus. Hij werd de eerste christelijke martelaar, de protomartelaar.
Verering en Tweede Kerstdag
De herinnering aan Stefanus bleef bestaan. Zijn moed en zijn vergevingsgezindheid maakten diepe indruk op de vroege kerk, en dat doet het vandaag de dag nog steeds.
Tweede Kerstdag en Sint-Stefanusdag
In de westerse kerk wordt zijn feestdag gevierd op 26 december, de dag na Kerstmis. In Nederland is dit de dag van Tweede Kerstdag. De keuze voor deze datum is symbolisch: zo dicht bij de geboorte van Christus, de komst van het licht, staat de eerste martelaar centraal. Het is een dag van bezinning op de prijs van het geloof.
Veel Nederlandse kerken hebben een dag van gebed voor Stefanus op deze dag. Het is een stille, waardige herdenking na de vreugde van de kerstnacht.
Patroonheilige van metselaars
Stefanus is de patroonheilige van metselaars, steenhouwers en begraafplaatsen. Dit komt omdat hij gestenigd werd met stenen.
In de middeleeuwen was het gebruikelijk dat bouwvakkers en metselaars zijn bescherming inriepen. Zij bouwden kerken met stenen, terwijl hun heilige met stenen werd gedood. In Nederland zijn er diverse kerken die aan hem zijn gewijd, zoals de Sint-Stefanuskerk in Rotterdam of de Sint-Stefanuskerk in Wijchen.
Een praktische tip voor vandaag
Ook in historische steden als Gouda en Haarlem kom je zijn afbeelding tegen in glas-in-loodramen of beelden, vaak met een steen in zijn hand of een palm als symbool van de overwinning. Wil je iets doen met de dag van Sint-Stefanus?
Bezoek eens een van de historische kerken in Nederland die aan hem gewijd zijn. Of neem even de tijd om stil te staan bij de kracht van vergeving. In een tijd waarin meningsverschillen vaak hard zijn, herinnert Stefanus ons aan de kracht van een zacht hart en een sterk geloof.