Sint-Maartensliedjes: De tekst en melodie van de populairste liedjes
De oorsprong van het Sint-Maartenfeest
Sint-Maarten is veel meer dan alleen lampionnen lopen. Het is een feest met diepe wortels in de Nederlandse cultuur en geschiedenis.
Sint Martinus van Tours, De bedelaar en de mantel
De kern van het verhaal draait om Sint Martinus van Tours, een Romeinse soldaat die later bisschop werd. Hij reed op een paard en zag een armzalige bedelaar die het ijskoud had. Martinus had medelijden en sneed zijn eigen warme mantel doormidden met zijn zwaard.
De helft gaf hij aan de bedelaar. Die nacht droomde hij dat Jezus zelf de helft van de mantel droeg.
Wie goed doet, goed ontmoet.
Dit verhaal van naastenliefde en delen is de basis voor het feest.
De datum 11 november is niet zomaar gekozen. Dat is de sterfdag van Sint Martinus. Vroeger was dit ook een belangrijke dag voor de landbouw; de oogst was binnen en de winter begon. Kinderen trokken van huis tot huis om te zingen voor eten en geld. Dat combineerde het religieuze met het sociale leven op het platteland.
Populaire traditionele Sint-Maartensliedjes
De liedjes die we nu nog zingen zijn vaak eeuwenoud. Ze zijn simpel, hebben een herhalende melodie en zijn makkelijk te onthouden.
Sint Maarten de koeien hebben staarten
De meeste liedjes gaan over de lampion, het vuur en het feit dat het donker is buiten. De teksten zijn vaak rechttoe rechtaan, zonder complexe rijmen. Eén van de meest bekende liedjes is eigenlijk een beetje een grapje.
Het liedje "Sint Maarten, de koeien hebben staarten" wordt in bijna elk dorp en elke stad gezongen.
De tekst is eenvoudig: "Sint Maarten, de koeien hebben staarten, de schapen hebben vla, geef mij een appeltaart of een lekkere maaltaart." Het is een direct verzoek om iets lekkers, vaak snoep of fruit. De melodie is heel herkenbaar en makkelijk te zingen voor kleine kinderen. Ouders helpen vaak mee door een stukje te zingen en de kinderen aan te moedigen.
11 november is de dag
Het is een typisch voorbeeld van een Sint-Maartensliedje dat gaat om de beloning. Een ander klassiek nummer is "11 november is de dag".
Dit liedje markeert de datum van het feest expliciet. De tekst is vaak: "11 november is de dag, dat mijn lichtje branden mag." Het draait allemaal om de lampion. Kinderen lopen met kaarsjes of batterijlampjes en zingen dat ze hun lichtje willen laten schijnen.
De melodie is rustig en bijna plechtig, passend bij het donker van de vroege novemberavond.
In veel streken wordt dit liedje gezongen als de groep kinderen voor het eerst de straat op gaat. Het is een moment van verbinding; iedereen kent de melodie en doet mee.
Modernen en grappige varianten
De traditie staat niet stil. Naast de eeuwenoude liederen zijn er moderne versies bijgekomen.
Mickey Mouse deed het licht uit
Deze zijn vaak populairder bij de allerkleinsten omdat ze verwijzen naar dingen die ze kennen uit de media. Het repertoire wordt steeds diverser. Een hit die je overal hoort, is de variant op de melodie van "Mickey Mouse". De tekst gaat meestal: "Mickey Mouse deed het licht uit, hij zat in zijn huis, hij had het koud en nat, en nu is het licht weer aan." Hoewel het technisch gezien geen traditioneel Sint-Maartensliedje is, wordt het overal meegezongen.
Het is een vrolijk, snel liedje dat makkelijk te zingen is. Kinderen uit groep 3 en 4 zijn hier dol op.
Parodieën
De melodie is bekend van tekenfilms, waardoor de drempel om mee te doen nihil is.
Het maakt de optocht luchtig en speels. Veel kinderen verzinnen zelf grapjes of passen bestaande popliedjes aan. Zo hoor je soms liedjes die lijken op bekende nummers van Kinderen voor Kinderen of zelfs volwassen top-40 hits.
Deze parodieën worden vaak ter plekke verzonnen. De kern blijft hetzelfde: vragen om iets lekkers en zingen voor de deur.
Maar de tekst is aangepast aan de actualiteit. Dit houdt het feest levendig en leuk voor oudere kinderen die de "ouwe meuk" niet meer zo leuk vinden.
Tips voor het instuderen met kinderen
Wil je dat je kind(eren) gezellig mee kunnen zingen tijdens de lampionnenoptocht? Dan helpt het om thuis al even te oefenen.
Samen oefenen
Je hoeft geen muziekleraar te zijn; gewoon samen plezier maken is genoeg. Begin een week van tevoren. Zing de liedjes tijdens het eten of in de auto.
Kinderen leren snel door te luisteren en te herhalen. Kies drie of vier liedjes uit die makkelijk zijn.
Bijvoorbeeld "Sint Maarten de koeien hebben staarten" en "11 november is de dag". Gebruik je telefoon om een filmpje op te nemen van een oud liedje. Kinderen vinden het vaak leuk om zichzelf terug te horen. Je kunt ook een simpel ritme aangeven door op tafel te tikken, terwijl je meer leert over de geschiedenis van de lampionnentocht.
Melodieën aanleren
Dat helpt bij het onthouden van de maat. Veel Sint-Maartensliedjes zijn gebaseerd op dezelfde paar noten.
Als je kind één liedje kan zingen, gaat de rest vaak makkelijker. De melodieën zijn meestal in een mineur toonsoort, wat een beetje mysterieus klinkt. Probeer niet te veel tegelijk.
Zing één couplet en herhaal dat een paar keer. Voor peuters is het al genoeg als ze het refrein meezingen.
Voor oudere kinderen kun je de Sint-Maarten liedjes en hun betekenis opzoeken en uitdelen, zodat ze ook de coupletten leren.
De relatie tussen de liedjes en het snoep ophalen
Zingen is het betaalmiddel op Sint-Maarten. Zonder liedje geen snoep, en dat geldt ook voor de kinderen die met lampions langs de deuren gaan.
Beloning voor het zingen
Dit is een eeuwenoude traditie die vroeger ging om geld of voedsel voor de armen, en nu vooral om lekkernijen. De liedjes zijn een soort sleutel die de deur naar de traktatie opent. Wanneer kinderen aanbellen, zingen ze hun liedje.
De bewoner opent de deur en geeft ze iets lekkers. Dit kunnen snoepjes, chocoladeletters (die dan vaak al in de winkel liggen), mandarijnen of koeken zijn.
In sommige dorpen geven mensen zelfs geld, al is dat minder gebruikelijk geworden.
Lampionnenoptocht
De liedjes zijn kort en krachtig zodat je bij veel huizen langs kunt gaan. Een lang optreden is niet nodig; een coupletje zingen en bedanken is genoeg. De beloning is direct: zingen, snoep krijgen, door naar het volgende huis. De liedjes worden gezongen terwijl de kinderen met hun lampionnen lopen.
De lichtjes in de lampionnen zorgen voor een magische sfeer. De liedjes passen bij het donker; ze zijn luid genoeg om gehoord te worden, maar zacht genoeg om de avondrust niet te verstoren.
In veel wijken worden groepen georganiseerd. De kinderen lopen van huis tot huis, soms met een begeleider. De liedjes zorgen voor een ritme in de optocht.
Als iedereen hetzelfde liedje zingt, klinkt het als een koor. Dat geeft een gevoel van saamhorigheid, precies wat Sint-Maarten bedoeld is.