Sint Maarten op 11 november: Waarom we met lampions lopen
Je kent het wel: die koude novemberavond, de lucht wordt donkerder en dan ineens… een zee van lichtjes. Kinderen met glimmende lampions, lopend van deur tot deur.
Ze zingen bekende Sint Maarten liedjes en krijgen iets lekkers. Dit is Sint Maarten, een van de meest knusse tradities die we in Nederland hebben.
Het voelt als een soort Halloween, maar dan met een heel eigen, warm verhaal. Waarom doen we dit eigenlijk? Waarom lopen we met lampions op 11 november? Laten we dat eens induiken.
## Wie was Sint Maarten (Martinus van Tours)? Het begint allemaal bij de man himself: Sint Maarten. Zijn echte naam was Martinus van Tours en hij leefde van 316 tot 397. Dat is dus echt lang geleden! Hij was niet altijd een heilige. In zijn jonge jaren was hij een soldaat in het Romeinse leger. Een stoere vent, dus. Maar zijn hart was zachter dan zijn harnas deed vermoeden. De legende van de mantel Het beroemdste verhaal over Martinus is de legende van de mantel. Het ging flink koud zijn en Martinus reed op zijn paard. Bij de stadspoort van Amiens (in Frankrijk) zag hij een blote, bevende bedelaar. Martinus had niets te geven, behalve zijn eigen warme, rode soldatenmantel. Met zijn zwaard sneed hij de mantel in tweeën. De helft gaf hij aan de arme man. De andere helft hield hij zelf. Dat nacht droomde Martinus dat Jezus zijn mantel droeg. Dit was het keerpunt. Martinus besloot zijn leven te wijden aan het geloof, liet het leger achter zich en werd uiteindelijk bisschop van Tours. De mantel werd een symbool van naastenliefde en mededogen. ## Waarom lopen kinderen met lampionnen? De link tussen die legende en de lampions van vandaag is niet direct duidelijk. Het is een mix van een christelijk feest en een oude volkstraditie. Lichtfeest in de donkere dagen Sint Maarten valt op 11 november. Dit is net na Allerheiligen en net voor Sint-Maarten. De dagen worden korter, de nachten langer. In deze donkere tijd is licht extra belangrijk. De lampionnen die de kinderen meedragen, symboliseren dit licht. Ze brengen letterlijk licht in de duisternis. Het is een vrolijke, hoopvolle traditie die de overgang naar de winter markeert. Bedelfeest oorsprong Vroeger, in de Middeleeuwen, was Sint Maarten ook een bedelfeest. Kinderen gingen langs de deuren en zongen liedjes voor een aalmoes. Dit was niet alleen snoep, maar vaak ook geld, eten of brandhout. De lampions die ze nu meenemen, zijn een moderne versie van de kaarsen die ze vroeger gebruikten om hun pad te verlichten. Het is dus een soort oeroud ‘trick-or-treaten’ voordat Halloween bestond. ## Bekende Sint Maarten liedjes en tradities Zingen is het allerbelangrijkste onderdeel van Sint Maarten. Zonder liedjes is het maar een stel kinderen met een lampje. De deuntjes zijn simpel, oud en vaak een beetje raar. Iedereen kent ze, of je ze nu leuk vindt of niet. Sint Maarten de koeien hebben staarten De onofficiële hymne van het feest is ‘Sint Maarten, de koeien hebben staarten’. De tekst is vaak een ratjetoe van zinnetjes die over Sint Maarten gaan, gemengd met dingen die kinderen toevallig zien. "Sint Maarten, de koeien hebben staarten, de schapen hebben vellen, de meisjes zijn getrouwd, de jongens zijn gescheiden." Het maakt niet uit of de zin logisch is, als het maar luidkeels gezongen wordt. Snoep ophalen 11 november Na elk liedje – en soms ook zonder zingen – verwachten de kinderen een beloning. De traditie is dat ze snoep ophalen op 11 november. Vroeger was dat vaak een appel, een stukje brood met stroop of wat noten. Tegenwoordig is het vooral snoep: chocoladeletters (ja, die liggen al in de winkel!), pepernoten, drop of mandarijntjes. Sommige buurten doen nog aan de ‘Sint Maarten-krans’; een krans van takken en klimop bij de deur. Hangt die er? Dan mag er aangebeld worden. ## Waar in Nederland wordt Sint Maarten gevierd? Sint Maarten is lang niet overal in Nederland even groot. Het is sterk regionaal bepaald. Als je in het zuiden of westen van het land woont, ken je het waarschijnlijk vooral van horen zeggen. Verschillen per provincie In het zuiden van het land (Limburg en delen van Noord-Brabant) is het een echte volksfeest. Ook in Groningen en Drenthe is het enorm populair. In steden als Utrecht en Amsterdam zie je het ook, maar meestal beperkt tot bepaalde wijken of basisscholen. In de Randstad is de invloed van het Sinterklaasfeest (dat kort erna komt) vaak groter, waardoor Sint Maarten minder aandacht krijgt. Vooral populair in Noord-Holland, Groningen, Drenthe en Limburg Als je in deze provincies woont, weet je wat er gaat gebeuren als de kalender 11 november aangeeft. In Limburg is het feest vaak verbonden met de Sint-Maartenstoet, een optocht met grote, op licht gebaseerde praalwagens. In Groningen en Drenthe gaan de kinderen massaal de straat op. De traditie leeft hier echt. In Noord-Holland, rondom de stad, is het ook een begrip, met name in de katholieke streken. ## De link tussen Sint Maarten en Halloween Veel mensen vergelijken Sint Maarten met Halloween. Ze vallen bijna in dezelfde tijd en kinderen doen allebei iets langs de deuren. Toch zijn het twee totaal verschillende feesten. Het grootste verschil zit hem in de sfeer en de achtergrond. Halloween (31 oktober) is Keltisch/Amerikaans en draait om spoken, heksen en de dood. Het is eng, duister en draagt vaak griezelige maskers. Sint Maarten (11 november) is Europees/Christelijk en draait om licht, naastenliefde en vrolijkheid. De lampions zijn er om te schijnen, niet om te griezelen. Waar Halloween draait om ‘schrikken’, draait Sint Maarten om ‘delen’. De overeenkomst is dat het allebei feesten zijn waarbij de gemeenschap centraal staat. Je trekt er samen op uit, in het donker, op zoek naar iets leuks. Maar waar Halloween vaak draait om ‘trick or treat’ (snoep of je krijgt een poets), is Sint Maarten meer ‘zingen voor een traktatie’. Het is een stuk vriendelijker en minder commercieel. Geen dure kostuums, maar een zelfgeplakt lampionnetje en een warme jas is alles wat je nodig hebt. En misschien een stukje brood met kaas als je bij de buren aanbelt.