Sint Franciscus van Assisi: De heilige van de dieren en de natuur
Het vroege leven van Giovanni di Pietro di Bernardone
Rijke koopmanszoon, Oorlog en gevangenschap
Giovanni di Pietro di Bernardone, beter bekend als Franciscus van Assisi, werd geboren rond 1181 of 1182 in de Italiaanse stad Assisi. Zijn vader was een welvarende zijdehandelaar en Franciscus groeide op in luxe en comfort. In zijn jonge jaren leidde hij een zorgeloos leven vol feesten en vermaak.
Hij droomde van roem en avontuur, net als veel jongemannen uit zijn tijd.
Zijn leven veranderde drastisch toen hij in 1202 als soldaat in een gevecht terechtkwam en gevangen werd genomen. Tijdens zijn gevangenschap van bijna een jaar kreeg hij tijd om na te denken over zijn leven.
Deze ervaring zette hem aan het denken. Terug in Assisi voelde hij zich niet meer thuis in de rijke wereld van zijn vader.
De gevangenschap was een keerpunt. Het was alsof God hem apart zette om tot rust te komen en na te denken.
De radicale bekering en afstand van rijkdom
De stem in San Damiano, Breuk met zijn vader
In 1205 hoorde Franciscus een duidelijke stem in het kerkje van San Damiano, een kleine kapel buiten Assisi. Het kruis boven het altaar sprak hem toe: "Ga, herstel mijn huis dat in puin ligt." Deze oproep nam hij letterlijk.
Hij begon de vervallen kerkjes in de omgeving te repareren, met geld dat hij van zijn vader had geleend of verkregen door spullen te verkopen.
Zijn vader was woedend. Hij wilde niet dat zijn zoon zijn fortuin verspilde aan arme priesters en verwaarloosde gebouwen.
De breuk kwam tot een climax in de kathedraal van Assisi. Franciscus trok zijn kleren uit en legde ze naast die van zijn vader. Hij zei: "Tot nu toe heb ik jullie vader genoemd op aarde.
Nu zeg ik: 'Onze Vader die in de hemel is'." Vanaf dat moment leefde Franciscus in volledige armoede.
Hij verzamelde etensresten op straat en droeg versleten kleren. Zijn radicale keuze inspireerde velen.
Stichting van de Minderbroeders (Franciscanen)
De eerste volgelingen, Goedkeuring door de paus
Rond 1209 kreeg Franciscus de eerste volgelingen. Mannen die net als hij een leven in armoede en dienstbaarheid nastreefden.
Ze woonden in een eenvoudige hut bij de kapel van Portiuncula. Samen schreven ze een eenvoudige leefregel, gebaseerd op de woorden van Jezus uit het evangelie: "Zoals ik jullie heb liefgehad, zo moeten jullie elkaar liefhebben." Deze regel wilden ze officieel laten goedkeuren door de paus. In 1209 of 1210 ontvingen ze een mondelinge goedkeuring van paus Innocentius III in Rome, lang voordat andere invloedrijke religieuze ordes zoals die van de jezuïeten het licht zagen.
De paus was onder de indruk van hun eenvoud en vuur. Hij gaf hen toestemming om te prediken en te leven volgens hun regel, een missie die later ook centraal stond bij Sint Dominicus, de stichter van de Predikheren.
Zo ontstond de orde der Franciscanen, ook wel Minderbroeders genoemd. Hun populariteit groeide snel over heel Europa.
Liefde voor de schepping en het Zonnelied
Preken voor de vogels, De wolf van Gubbio, Het Zonnelied
Franciscus had een diepe verbondenheid met alle schepselen. Hij zag God terug in elke bloem, elke vogel en elk dier.
Een bekend verhaal vertelt hoe hij in Bevagna een groep vogels aantrof. Hij liep op ze af en begon te prediken.
De vogels bleven rustig zitten en luisterden. In Gubbio leefde een wolf die schapen en mensen aanviel. Franciscus ging naar de wolf toe, sprak hem liefdevol toe en sloot een vredesverdrag. De wolf werd tam en leefde vreedzaam met de stad.
Zijn mooiste creatie is het Zonnelied, geschreven rond 1224. Dit gebed beschrijft de zon, maan, wind, vuur en water als broeders en zusters in God.
"Lof zij u, Heer, met al uw schepselen, vooral heer broeder zon."
In Nederland is Franciscus de patroonheilige van dieren en natuur. Op 4 oktober, zijn feestdag, worden dieren gezegend in kerken over het hele land.
Stigmata en de laatste levensjaren
De berg La Verna, Overlijden in Portiuncula
In 1224 trok Franciscus zich terug op de berg La Verna in Toscane. Daar bracht hij veertig dagen door in gebed en vasten.
Op 17 september 1224 ontving hij de stigmata. Een lichtstraelend kruis verscheen op zijn lichaam, met wonden die overeenkwamen met die van Jezus.
Deze gebeurtenis was uniek. Franciscus was de eerste bekende stigmatendrager in de geschiedenis van de kerk. Na dit wonder, en de invloed die hij had op de toegewijde volgelingen van de heilige Clara, keerde hij terug naar Umbrië.
Zijn gezondheid was ernstig verslechterd door de wonden en zijn zware leven. Op 3 oktober 1226 stierf Franciscus in Portiuncula, bij Assisi. Hij was pas 44 jaar oud.
Nalatenschap en Werelddierendag
Heiligverklaring, 4 oktober
Al twee jaar na zijn dood, in 1228, werd Franciscus heiligverklaard door paus Gregorius IX.
Zijn graftombe in Assisi werd een pelgrimsoord. Zijn nalatenschap is enorm. De franciscaner orde telt vandaag duizenden leden wereldwijd, ook in Nederland. Op 4 oktober, zijn sterfdag, vieren we Werelddierendag.
Deze traditie startte in 1930 in Italië en verspreidde zich snel. In Nederland is deze dag uitgegroeid tot een feest voor dierenliefhebbers.
Veel kerken organiseren dierenzegeningen en dierenasielen houden open dag. Franciscus herinnert ons aan eenvoud, respect voor de schepping en liefde voor alle levende wezens.
Een boodschap die vandaag relevanter is dan ooit.