Krijtberg Amsterdam: De verborgen jezuïetenkerk op het Singel
Stap je over de drempel van de Krijtberg aan het Singel, dan voelt het alsof je de hectiek van Amsterdam even achter je laat.
## Van Schuilkerk naar Neogotisch Meesterwerk Vroeger, in de zeventiende eeuw, moesten katholieken in Amsterdam hun geloof vaak in het geheim beleven. De Krijtberg begon dan ook als een schuilkerk. In 1654 kocht de jezuïetenorde een pand aan het Singel en verborg de kerk achter een onopvallende gevel. Binnen was het een rijke, barokke ruimte, maar vanaf de straat was er weinig te zien. Deze schuilkerk diende decennialang als het spirituele hart van de katholieke gemeenschap in de stad. Rond 1880 was de oude schuilkerk toe aan vervanging. De jezuïeten besloten een nieuwe kerk te bouwen die wel gezien mocht worden. Het ontwerp kwam van Alfred Tepe, een architect die bekend stond om zijn neogotische stijl. Hij liet zich inspireren door middeleeuwse kathedralen, maar dan in een compacte, stadse versie. Zijn plan voorzag in twee torens aan de voorkant en een rijk versierd interieur. De bouw duurde van 1881 tot 1883. In die twee jaar verrees er een waar meesterwerk op Singel 446. De kerk kreeg de naam van de heilige Franciscus Xaverius, de beschermheilige van de missie. Het gebouw was meteen een blikvanger, maar door de smalle straat en de drukte bleef het ook een beetje verborgen. Tot op de dag van vandaag is dat de charme van de Krijtberg: je moet hem weten te vinden.De huidige kerk gebouwd tussen 1881 en 1883
Vanaf de straat zie je twee spitse torens, maar het echte werk begint als je naar binnen gaat. Hier wacht een warme, donkere ruimte vol hout, goud en kleurrijke ramen.
Het is de verborgen wereld van de jezuïeten, midden in de drukke stad. Dit is niet zomaar een kerk; het is een plek met een verhaal dat teruggaat tot de zeventiende eeuw. De huidige kerk is dus het resultaat van die bouwperiode. Het is een van de weinige neogotische kerken in Amsterdam die nog volledig in oorspronkelijke staat is.
## De Jezuïeten in Amsterdam De jezuïeten, ofwel de Sociëteit van Jezus, kwamen in de zeventiende eeuw naar Amsterdam. Hun missie was duidelijk: ze wilden de katholieke kerk nieuw leven inblazen in een stad die gedomineerd werd door protestanten. Ze vestigden zich in de stad en begonnen met schuilkerken, zoals de Krijtberg. Hun aanpak was slim: ze richtten zich op onderwijs, zorg en spirituele begeleiding. De rol van de jezuïetenorde was altijd al veelzijdig. Ze waren niet alleen priesters, maar ook leraren, artsen en missionarissen. In Amsterdam stonden ze bekend om hun intellectuele aanpak en hun betrokkenheid bij de samenleving. Ze bouwden scholen, openden ziekenhuizen en zetten zich in voor armen en zwakkeren. De Krijtberg was hun spirituele thuisbasis. Vandaag de dag is er nog steeds een jezuïetengemeenschap in Amsterdam. Ze runnen de kerk, geven spirituele begeleiding en organiseren concerten en lezingen. De gemeenschap is klein maar actief. De kerk is toegankelijk voor iedereen, ongeacht geloof of achtergrond. Het is een plek van bezinning, maar ook van ontmoeting.Kerk is gewijd aan de heilige Franciscus Xaverius
De gevel is rood baksteen met witte details, en de torens zijn versierd met stenen kruisen, vergelijkbaar met de prachtige Mozes en Aäronkerk.
Binnen vind je nog steeds dezelfde indeling als bij de opening in 1883. De kerk is vernoemd naar Franciscus Xaverius, een van de eerste jezuïeten. Hij was een missionaris die grote delen van Azië evangeliseerde.
## Architectuur en Interieur van De Krijtberg De Krijtberg is een schoolvoorbeeld van neogotische architectuur. De twee torens aan het Singel trekken meteen je aandacht. Ze zijn niet heel hoog, maar wel smal en sierlijk, met puntige daken en stenen details. De gevel is gemaakt van rode bakstenen, afgewisseld met witte natuurstenen banden. Het effect is een klassieke, middeleeuwse uitstraling. Binnen is het interieur een explosie van kleur en detail. De muren zijn beschilderd met polychromie, een techniek waarbij meerdere kleuren worden gebruikt om stenen of hout na te bootsen. Het plafond is donkerblauw met gouden sterren, als een nachtelijke hemel. De banken zijn van donker hout, en de vloer is een mozaïek van gekleurde tegels. Een van de hoogtepunten is het Adema-orgel. Dit instrument stamt uit 1905 en is nog steeds in gebruik. Het is gebouwd door de beroemde orgelbouwer Frans Caspar Snitger, maar het pijpwerk is van het oude orgel uit de schuilkerk. Het geluid is warm en vol, perfect voor klassieke muziek en kerkmuziek.Interieur bevat originele polychromie; Adema-orgel stamt uit 1905
In de kerk vind je verschillende afbeeldingen van hem, waaronder een groot schilderij achter het altaar. Zijn feestdag is op 3 december, en dan worden er extra vieringen gehouden.
De polychromie in de Krijtberg is uniek voor Amsterdam. Veel kerken hebben hun originele beschilderingen verloren, maar wie houdt van kleurrijke neogotische interieurs, ziet dat ze hier prachtig bewaard zijn gebleven.
## Kunstwerken en Decoraties De Krijtberg is niet alleen een architectonisch juweel, maar ook een schatkamer van kunst. De muurschilderingen zijn gemaakt door verschillende kunstenaars, waaronder de beroemde schilder J.H. van den Bosch. Ze laten Bijbelse taferelen zien, maar ook symbolen van de jezuïetenorde. De schilderingen zijn gedetailleerd en kleurrijk, en ze vertellen een verhaal zonder woorden. Het beeldhouwwerk in de kerk is even indrukwekkend. De preekstoel is versierd met houtsnijwerk van engelen en heiligen. Het altaar is gemaakt van wit marmer met gouden details. Rondom het altaar staan beelden van de twaalf apostelen, elk met hun eigen symbool. De kunstenaars hebben veel aandacht besteed aan de gezichtsuitdrukkingen en kleding, waardoor de beelden bijna levensecht lijken. De glas-in-loodramen zijn een hoogtepunt op zich. Ze zijn gemaakt in de negentiende eeuw en laten heiligen en Bijbelse scènes zien. De ramen zijn helder en kleurrijk, en ze zorgen voor een prachtig lichtspel in de kerk. Vooral in de middag, als de zon door de ramen schijnt, komt het interieur tot leven. ## Diensten en Bezoek De Krijtberg is elke dag open voor bezoekers en vieringen. De mis is elke dag om 8.30 uur, en op zondag om 10.00 en 12.00 uur. De vieringen zijn in het Nederlands, maar soms ook in het Latijn of Engels. Iedereen is welkom, of je nu gelovig bent of niet. Het is een plek om tot rust te komen of om deel te nemen aan een viering. Naast de vieringen is er een stiltecentrum in de kerk. Dit is een aparte ruimte achterin de kerk waar je in stilte kunt bidden of mediteren. Het is een rustige plek, ver van de drukte van de stad. Het stiltecentrum is dagelijks geopend van 9.00 tot 17.00 uur. De Krijtberg is makkelijk te bereiken met het openbaar vervoer. De kerk ligt op Singel 446, vlakbij de Dam en het Centraal Station. Je kunt er lopend naartoe of de tram nemen (lijn 1, 2 of 13). De kerk is helaas niet rolstoelvriendelijk vanwege de trap bij de ingang, maar er is wel een lift beschikbaar voor wie dat nodig heeft.Gelegen aan Singel 446
Het Adema-orgel is een van de weinige orgels in de stad uit die periode die nog steeds functioneert. Regelmatig worden er concerten gegeven waarbij het orgel centraal staat. Voor wie meer religieus erfgoed wil ontdekken, is de Sint-Nicolaasbasiliek tegenover het Centraal Station ook een bezoek waard. Het adres is Singel 446, 1012 WP Amsterdam.
De kerk is open van maandag tot en met zaterdag van 9.00 tot 17.00 uur. Op zondag is de kerk open van 9.00 tot 13.00 uur. De toegang is gratis, maar een vrijwillige bijdrage wordt op prijs gesteld.