Het verschil tussen de katholieke en protestantse bijbel (De Apocriefen)
Je hebt vast wel eens gehoord van de Apocriefen, maar wat zijn het eigenlijk? En waarom lezen katholieken in Nederland een andere Bijbel dan protestanten?
Het antwoord zit ‘m in een paar boeken die de een wél en de ander niet in de kast heeft liggen.
In dit stuk duiken we in die verschillen, zonder ingewikkelde theologie, maar gewoon helder uitgelegd. Want als je de Bijbel leest, is het handig om te weten wat je nu precies in handen hebt.
Wat zijn die Apocriefen eigenlijk?
De Apocriefen zijn boeken die geschreven zijn in de tijd tussen het Oude en het Nieuwe Testament.
Denk aan de periode vanaf ongeveer 300 voor Christus tot aan de geboorte van Jezus. Ze vertellen verhalen die niet in de standaard Bijbel staan, maar die wel belangrijk waren voor veel gelovigen in die tijd.
In Nederland zie je dat katholieke Bijbels deze boeken vaak gewoon meenemen, terwijl protestantse Bijbels ze overslaan. Een voorbeeld is het boek Tobit. Hierin vertelt een man over zijn avonturen en het belang van gebed. Een ander bekend boek is Judith, over een moedige vrouw die haar volk redt.
Deze verhalen zijn niet ‘vals’, maar ze zijn wel anders dan de boeken die in de protestantse Bijbel staan.
“De Apocriefen zijn als extra hoofdstukken in een boek: niet essentieel voor het verhaal, maar wel leuk om te lezen.”
Het verschil zit hem vooral in hoe ze zijn geselecteerd door de eeuwen heen. Waarom is dit belangrijk? Omdat het laat zien hoe tradities in Nederland verschillen.
Katholieke kerken, zoals die in Limburg of Brabant, gebruiken deze boeken vaak in liturgie en catechese. Protestanten, zoals in de Biblebelt, houden zich meer aan de canon die in de Reformatie werd vastgesteld. Het gaat dus niet alleen om inhoud, maar ook om historische keuzes.
Hoe zijn de Bijbels in Nederland eigenlijk ontstaan?
De geschiedenis van de Bijbel in Nederland begint al vroeg. De eerste complete Bijbel in het Nederlands was de Delftse Bijbel uit 1477, een vertaling uit het Latijn.
Deze Bijbel bevatte al de Apocriefen, want dat was toen gangbaar in de Rooms-Katholieke Kerk. Later, tijdens de Reformatie in de 16e eeuw, veranderde dat.
Maarten Luther en andere hervormers stelden een Bijbel samen zonder deze boeken, omdat ze niet in het Hebreeuwse origineel voorkwamen. In Nederland werd de Statenvertaling in 1637 de standaard voor protestanten. Deze vertaling liet de Apocriefen buiten beschouwing, al werden ze soms wel als appendix toegevoegd. Katholieken hielden vast aan hun eigen vertalingen, zoals die van de Jesuïten in de 19e eeuw.
Tegenwoordig kiezen veel Nederlanders voor een moderne vertaling, maar het verschil tussen de katholieke en protestantse Bijbel blijft bestaan.
Denk aan een katholiek gezin in Utrecht dat een Bijbel van uitgeverij Kok of Nelissen in de kast heeft liggen. Daar staan de Apocriefen gewoon in. Een protestantse familie in Zeeland pakt eerder een Bijbel van het Nederlands Bijbelgenootschap, zonder die extra boeken. Het is een klein verschil met grote impact op hoe je de geschiedenis leest.
Waarom maken die boeken het verschil?
Het kernverschil zit in de selectiecriteria. De katholieke Kerk, gebaseerd op de Septuaginta, de Griekse vertaling van het Oude Testament, nam de Apocriefen op in de canon.
De protestantse Reformatie keerde terug naar de Hebreeuwse tekst, waar deze boeken niet in voorkwamen.
Resultaat: twee verschillende Bijbels in één land. De Apocriefen bevatten verhalen die soms historisch waardevol zijn. Neem het boek 1 en 2 Makkabeeën, over de opstand tegen de Seleuciden.
Dit helpt om de tijd tussen het Oude en Nieuwe Testament beter te begrijpen. Protestanten lezen deze geschiedenis wel, maar via andere bronnen, zoals historische boeken buiten de Bijbel.
In de praktijk merk je dit in kerken. Een katholieke mis in Amsterdam kan een lezing uit de Apocriefen bevatten, bijvoorbeeld uit het boek Wijsheid. Een protestantse dienst in Rotterdam houdt het bij de canonieke boeken. Het beïnvloedt ook catechese: katholieke kinderen leren over deze verhalen op school, protestantse niet.
Veel Nederlanders weten niet dat dit verschil bestaat. Toch is het relevant als je een Bijbel koopt.
Een katholieke Bijbel kost vaak €40-€60, inclusief de Apocriefen. Een protestantse variant zonder die boeken is goedkoper, rond €30-€50. Check dus altijd de inhoudsopgave!
Varianten in Nederlandse Bijbels en hun prijzen
In Nederland zijn er verschillende soorten Bijbels te koop, afhankelijk van je geloofstraditie.
Voor katholieken is de "Bijbel in Gewone Taal" met Apocriefen een populaire keuze, uitgegeven door het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG) en kost ongeveer €45. Deze vertaling is modern en toegankelijk, met extra uitleg over de historische context. Protestanten kiezen vaak voor de "Statenvertaling" of een moderne herziene versie, zoals die van de Gereformeerde Kerken. Zonder Apocriefen ligt de prijs rond €35-€50, afhankelijk van de uitvoering (harde kaft of leren band).
Bij boekhandels zoals Scheltema in Amsterdam of de Protestantse Boekhandel in Utrecht vind je deze varianten. Er zijn ook gemengde uitgaven.
Sommige Bijbels, zoals de "Nieuwe Bijbelvertaling" (NBV), bieden de Apocriefen als apart boekje aan, voor €10-€15 extra.
Handig als je ze wilt lezen zonder de hele Bijbel te vervangen. Dit zie je veel bij theologiestudenten in Leiden of Utrecht. Let op: de achtergrond van de apocriefe boeken verschilt per traditie, dus niet elke Bijbel is hetzelfde.
Een goedkope uitgave bij de Albert Heijn (€20) kan incompleet zijn. Ga voor een betrouwbare uitgeverij zoals Kok of NBG. En als je een specifieke traditie volgt, vraag dan advies in je lokale kerk of boekhandel.
Praktische tips voor het lezen van de Bijbel met Apocriefen
Wil je de Apocriefen zelf lezen? Koop een katholieke Bijbel of een aparte uitgave van de Apocriefen, bijvoorbeeld bij een katholieke boekhandel in Den Bosch.
Begin met Tobit of Judith – die zijn kort en makkelijk te volgen. Plan een uur per week in, bijvoorbeeld op zondagmiddag. Gebruik een leesplan of app, zoals de "Bijbel App" van YouVersion, die ook katholieke versies heeft.
Zo hou je het bij en voorkom je dat je verdwaalt in de verhalen. Praat erover met vrienden of in een kerkelijke groep – in Nederland zijn er veel Bijbelkringen, zowel katholiek als protestants.
Vergeet niet de historische context. Lees er een boek bij, zoals "Geschiedenis van de Bijbel" van Frits van der Meer (€15 bij tweedehands).
Of bezoek een museum, zoals het Bijbels Museum in Amsterdam (entree €12), om meer te leren over de vertalingen. Tot slot: kies wat bij jou past. Of je nu katholiek of protestant bent, de Bijbel is een gids voor het leven. Experimenteer met verschillende edities en ontdek wat jou aanspreekt. Zo maak je het persoonlijk en zinvol.