Heilige Moeder Teresa: De engel van Calcutta
Stel je voor: een klein, tenger vrouwtje, gekleed in een eenvoudige witte sari met een blauwe rand, midden in de chaos van Calcutta. Om haar heen armoede, ziekte en stervenden.
Toch straalt ze een rust uit die alles overtuigt, vergelijkbaar met de toewijding van de heilige van onmogelijke zaken. Dit was Moeder Teresa, de engel van Calcutta.
Voor velen in Nederland is ze een icoon van naastenliefde, iemand die het christelijke geloof tot op het bot leefde. Haar leven was een aaneenschakeling van wonderen, maar ook van diepe duisternis. In dit artikel duiken we in het leven van deze bijzondere vrouw, die net als de filosofe en martelares Edith Stein, een diep spoor in de geschiedenis achterliet.
## De vroege jaren van Anjezë Gonxhe Bojaxhiu Het verhaal van de heilige begint niet in India, maar in de Balkan. Anjezë Gonxhe Bojaxhiu, zoals ze werd gedoopt, zag het levenslicht op 26 augustus 1910 in Skopje. Destijds was dat nog onderdeel van het Ottomaanse Rijk. Haar jeugd was doordrenkt met een sterke geloofsovertuiging. Al op haar twaalfde voelde ze de roeping om non te worden en missionaris te werken. Ze voelde zich sterk aangetrokken tot het werk van de zusters in India. Op haar achttiende trad ze toe tot de Orde van Onze-Lieve-Vrouw van Loreto. Ze koos de kloosternaam Teresa, naar de heilige Theresia van Lisieux. Na haar noviciaat vertrok ze naar India, waar ze in Darjeeling haar eeuwige geloften aflegde en les ging geven aan meisjes uit de betere kringen. Maar haar roeping lag elders. In 1946 kreeg ze, tijdens een treinreis naar Darjeeling, wat ze zelf omschreef als een "roep in de roep": ze moest de armen dienen, de stervenden op straat. Ze verliet de veiligheid van haar klooster om de sloppenwijken in te trekken. ## Oprichting van de Missionarissen van Naastenliefde Terug in Calcutta begon Moeder Teresa haar werk met niets. Ze startte met een kleine school in de sloppenwijken, maar al snel kwam de vraag: wie verzorgt de zieken en de stervenden die op straat liggen? In 1948 kreeg ze van de paus toestemming om een nieuwe congregatie te beginnen. Dit werd de Missionarissen van Naastenliefde. Deze congregatie was anders. De zusters leefden arm, net als de mensen die ze hielpen. Op 7 oktober 1950 werd de stichting officieel goedgekeurd door het Vaticaan. Wat begon met een handvol zusters, groeide uit tot een wereldwijde organisatie. Ze openden tehuisen voor de allerarmsten, de "Kalighat - Home for the Dying". Hier konden mensen waardig sterven, iets wat ze in de ziekenhuizen vaak niet kregen. De focus lag op medeleven, niet op medische expertise. Ze gaven eten, water en vooral liefde. ## Internationale erkenning en de Nobelprijs Waar Moeder Teresa in de sloppenwijken werkte, bleef haar werk niet onopgemerkt. Haar toewijding trok de aandacht van de wereld. In 1979 ontving ze de hoogste onderscheiding die een vredesstrijder kan krijgen: de Nobelprijs voor de Vrede. In haar toespraak in Oslo zei ze: "Ik draag deze prijs op aan de armen, want armoede is diefstal." Ze vroeg de aanwezigen om de honger in hun eigen hart te stillen. Na de Nobelprijs ging het hard. Over de hele wereld werden takken van de Missionarissen opgericht. Van Nederland tot Afrika. Ze ontvingen erkenning van koninklijke families en wereldleiders. Haar projecten breidden zich uit van opvang voor stervenden naar weeshuizen, scholen en lepraklinieken. Haar aanpak was simpel: zie Christus in elke mens, vooral in de "allerarmsten van de armen". ## Kritiek op haar methoden en theologie Ondanks haar status was Moeder Teresa niet onbesproken. Critici, zoals de journalist Christopher Hitchens, uitten felle kritiek op haar methoden. Het ging vooral om de medische zorg in de tehuizen. Veel van de "huizen van de stervenden" waren niet meer dan plekken waar mensen in hun laatste uren rustig konden liggen, met weinig tot geen medische behandeling voor pijnverlichting of genezing. Daarnaast was er kritiek op haar visie op lijden. Moeder Teresa zag lijden als een manier om dichter bij God te komen, als een "kus van Jezus". Tegenstanders vonden dit wreed, vooral omdat ze zelf later in de beste ziekenhuizen werd behandeld toen ze ziek was. De discussie blijft bestaan: was ze een heilige of een dogmaticus die het lijden verheerlijkte? Feit is dat ze weinig op had met moderne medische standaarden; haar focus was puur spiritueel. ## De donkere nacht van de ziel Een kant van Moeder Teresa die pas na haar dood bekend werd, was haar diepe innerlijke strijd. In 2007 werden brieven gepubliceerd in het boek 'Come Be My Light'. Hierin onthulde ze dat ze bijna vijftig jaar lang leed aan wat ze noemde: de "donkere nacht van de ziel". Ze voelde zich verlaten door God, had geen geloofsgevoel meer, en twijfelde aan de existentie van God. Dit was een schok voor velen. Hoe kon iemand die zo'n sterk geloof uitstraalde, zo'n diepe crisis doormaken? Zij zag het als een test, een deel van haar offer. Ze bleef haar werk doen, ondanks het gevoel van leegte. Dit maakt haar menselijker en misschien wel groter. Ze diende God niet omdat ze Hem voelde, maar omdat ze in Hem geloofde. Een zware last voor een klein vrouwtje. ## Canonisatie tot Heilige Teresa van Calcutta Na haar dood in 1997 begon het proces om haar heilig te verklaren. De Rooms-Katholieke Kerk vereist hiervoor twee wonderen. Het eerste wonder vond plaats in India: een vrouw met een tumor genas nadat ze bad tot Moeder Teresa. Het tweede wonder betrof de plotselinge genezing van een man in Brazilië met hersenvliesontsteking. Op 4 september 2016 was het zover. Paus Franciscus sprak de formule uit en verklaarde haar tot heilige. De plechtigheid in het Vaticaan werd bijgewoond door duizenden gelovigen, waaronder de Indiase premier. In Nederland wordt ze geëerd met kerken en straten die naar haar vernoemd zijn. Haar nalatenschap is er een van barmhartigheid, een oproep om ook vandaag de dag de "allerarmsten van de armen" te zien en te helpen. Ze is nu Sint-Teresa van Calcutta.