Heilige Franciscus van Assisi: De vriend van de dieren en de natuur
De rijke jeugd van Franciscus
Stel je voor: je bent zoon van een rijke lakenkoopman in Assisi, je vader heeft een bloeiende handel in wol en stoffen. Jij bent de ster van de stad, je droomt van roem en ridderschap. Zo begon het leven van Franciscus van Assisi, geboren in 1181 of 1182.
Hij was geen arme jongen, integendeel. Hij groeide op in een wereld van koopmanschap en feesten.
Franciscus van Assisi jeugd was er een van gemak en ambitie. Zijn vader, Pietro di Bernardone, wilde dat hij zou meewerken in de zaak.
Maar Franciscus dacht anders. Hij wilde heldendaden beleven, net als de ridders in de verhalen. Hij droomde van glorie en avontuur, ver van de toonbank van zijn vader.
Toch zat er meer in hem. Hij hield van de natuur, van de zon op zijn gezicht.
In Assisi, tussen de olijfgaarden en de heuvels, voelde hij iets groeien. Iets wat zijn rijke leventje langzaam veranderde. Zijn jeugd was een voorbereiding, zonder dat hij het wist.
Radicale bekering en armoede
Het keerpunt kwam abrupt. Franciscus zat in een donkere kerker na een gevecht, maar het was een visioen dat hem raakte.
In de kapel van San Damiano hoorde hij een stem. "Franciscus, ga en herstel mijn huis, dat je ziet vervallen." Die stem veranderde alles. Hij begon de kapel te repareren, steen voor steen.
De breuk met zijn vader was groot. Pietro di Bernardone was woedend dat zijn zoon geld uitgaf aan de kerk.
Franciscus gaf zijn rijke kleren terug, trok een eenvoudig gewaad en leefde voortaan in armoede.
Hij koos voor de eenvoud, voor een leven zonder bezit. Dit was geen gemakkelijke stap, maar voor hem de enige weg. Zijn bekering was radicaal. Hij trok de heuvels in, bad voor de melaatsen en zocht de eenzaamheid.
Armoede werd zijn leermeester. Franciscus leerde dat ware rijkdom zit in geven, niet in nemen. In Assisi en ver daarbuiten sprak zijn verhaal tot de verbeelding.
Stichting van de Franciscaner orde
Franciscus stond niet alleen. Al snel sloten vrienden zich bij hem aan, mannen die zijn droom deelden.
Ze leefden samen, baden samen en werkten samen. Dit werd de kern van de Minderbroeders, een orde die armoede en eenvoud centraal stelde. De eerste volgelingen waren een hechte groep, een familie van broeders.
In 1209 legde Franciscus zijn regel voor aan paus Innocentius III. De paus was onder de indruk van de eenvoud en de toewijding, die ook zo kenmerkend was voor de Heilige Gerlachus van Houthem: de kluizenaar in de holle eik.
Hij gaf mondeling goedkeuring, zonder papieren rompslomp. Zo ontstond de Franciscaner orde, een beweging die snel groeide. De orde was anders dan traditionele kloosters.
Geen rijke gewaden, geen zware gebouwen. De broeders trokken erop uit, predikten en hielpen de armen.
In Nederland zie je nog sporen van deze traditie, zoals in kloosters en kerken die aan Franciscus zijn gewijd.
Een prachtig voorbeeld van hoe een idee uit Italië wereldwijd impact had.
Liefde voor de natuur en dieren
Franciscus had een bijzondere band met de natuur. Hij zag God in elke bloem, elke vogel, elke steen.
Zijn liefde voor dieren was legendarisch. Zo gaf hij ooit een preek voor de vogels, die rustig naar hem luisterden. Het verhaal van de wolf van Gubbio toont zijn moed: hij temde een wolf die de stad terroriseerde, door vrede te sluiten. Zijn beroemdste lied is het Zonnelied, een lofzang op de schepping. Net zoals gelovigen zich vaak richten tot de heilige voor verloren voorwerpen, vonden velen in de tijd van Franciscus troost in de verhalen over heiligen.
"Heer, maak van mij een instrument van uw vrede." Het is een gebed dat tot op de dag van vandaag wordt gezongen. In Nederland hoor je het wel in vieringen, of bij natuuractiviteiten.
De oorsprong van Dierendag ligt bij Franciscus. Werelddierendag op 4 oktober is gebaseerd op zijn sterfdag, zoals Wikipedia vermeldt.
In Nederland vieren veel mensen dit met hun huisdieren. Dierenopvangcentra organiseren speciale dagen, en scholen besteden aandacht aan dierenwelzijn. Zo leeft zijn erfenis voort.
De stigmata en zijn overlijden
Op de berg La Verna kreeg Franciscus een visioen. Een engel verscheen hem en markeerde hem met de stigmata, de wonden van Christus.
Dit gebeurde in 1224, tijdens een periode van diepe gebed. De stigmata van Franciscus werden een teken van zijn eenheid met het lijden van Jezus. Na jaren van reizen en prediken keerde Franciscus terug naar Umbrië.
Hij stierf in 1226 in Portiuncula, een kleine kapel die hem dierbaar was.
Zijn overlijden was rustig, omringd door broeders. Hij was pas 44 jaar, maar zijn invloed was enorm. Vandaag nog wordt Franciscus herdacht in Nederland.
In kloosters en kerken lezen mensen zijn verhalen. Zijn leven inspireert tot zorg voor de natuur en medemens. Een tijdloze vriend, dichtbij en vertrouwd.