Heilige Cunera van Rhenen: De legende van de gewurgde prinses

Portret van Henk van der Linden, historicus over religieuze tradities in Nederland
Henk van der Linden
Historicus en cultuurjournalist
Heiligen, Martelaren en Hun Verhalen · 2026-02-15 · 6 min leestijd

Stel je voor: je wandelt door Rhenen, een stadje aan de Rijn, en ziet die prachtige, hoge toren boven de daken uitsteken. Die toren hoort bij de Cunerakerk, vernoemd naar een heilige met een bijzonder en tragisch verhaal. Het is het verhaal van Cunera, een prinses die hier eindigde en nu wordt vereerd als beschermheilige.

Je hoeft geen gelovige te zijn om geraakt te worden door de kracht en het mysterie van haar legende, net zoals we dat zien bij de beschermheilige van de mijnwerkers.

Laten we samen duiken in het levensverhaal van de heilige Oda, haar dood en de wonderen die haar naam tot op de dag van vandaag laten voortleven.

## De legende van de Heilige Cunera Cunera’s verhaal begint niet in Nederland, maar ver daarvandaan. Volgens de overlevering was ze een prinses van de Orkney-eilanden, een groep eilanden ten noorden van Schotland. Haar verhaal is er een van ontsnapping en een nieuw begin. De legende vertelt dat ze vluchtte voor de Hunnen, een groep die in die tijd voor veel angst en verwoesting zorgde. Hoe ze precies in Nederland terechtkwam, is in nevelen gehuld, maar haar reis eindigde in Rhenen. Haar aankomst in Rhenen was het begin van een nieuw hoofdstuk. Ze trouwde met de plaatselijke graaf, een man die haar bescherming bood. Samen leefden ze in het kasteel, dat vandaag de dag nog steeds boven de stad uittorent. Cunera stond bekend om haar vroomheid en haar liefdadigheid. Ze gaf voedsel en onderdak aan armen en pelgrims. Ze was een lichtpunt voor veel mensen in de regio. Haar goede daden maakten haar geliefd, maar ze zorgden ook voor afgunst.
Volgens de legende was Cunera een prinses van de Orkney-eilanden die ontkwam aan de Hunnen en in Rhenen een nieuw leven vond.
Haar verhaal is een typisch voorbeeld van een heiligenleven. Het combineert historische elementen met een flinke dosis mysterie en wonderen. De kern van het verhaal draait om haar moed, haar geloof en de tragedie die haar leven plotseling afsloeg. Het is een verhaal dat al eeuwenlang wordt doorverteld in Rhenen en ver daarbuiten. ## De moord op Cunera De jaloezie van de koningin, of eigenlijk de echtgenote van de graaf, was de brandstof voor de tragedie. Cunera’s liefdadigheid en populariteit werden haar fataal. De vrouw van de graaf, vaak aangeduid als de ‘koningin’, kon het niet verkroppen dat Cunera zoveel aandacht en bewondering kreeg. Haar jaloezie groeide uit tot een giftige haat. Ze besloot een einde te maken aan Cunera’s leven. De moord zelf is gruwelijk en symbolisch. Volgens de legende werd Cunera gewurgd met haar eigen halsdoek. Dit gebeurde in de 4e eeuw, hoewel de historische nauwkeurigheid van die datum moeilijk te controleren is. De plaats van de moord was in de stal, een plek die normaal associeert met dierlijk leven, maar hier het toneel werd van een brute moord op een mens. De wurgdoek werd een belangrijk relieken, een tastbaar bewijs van haar martelaarschap.
Volgens de legende werd Cunera gewurgd met een halsdoek in de 4e eeuw.
De moord op Cunera was niet alleen een persoonlijke tragedie, maar ook een daad die de gemeenschap schokte. Haar dood liet een gat achter in het hart van Rhenen. Maar zoals bij veel heiligen, leidde haar martelaarschap tot een nieuwe vorm van eeuwige roem. Haar verhaal werd een symbool van het kwaad dat wordt overwonnen door het goede. ## Wonderen en heiligverklaring Na haar dood gebeurden er dingen die mensen als wonderen zagen. Een van de meest bekende verhalen is dat van het brandende kruis. Er zou een kruis boven haar graf zijn verschenen, een teken van haar heiligheid. Maar de meest indrukwekkende wonderen waren die met paarden. Paarden, die normaliter overal overheen lopen, weigerden om over haar graf te lopen. Ze zouden stil blijven staan of op een andere manier hun respect tonen. Deze weigering van de paarden werd gezien als een goddelijk teken. Het was duidelijk dat er iets bijzonders was gebeurd met Cunera. Het was deze gebeurtenis die uiteindelijk leidde tot haar heiligverklaring. Mensen begonnen haar te zien als een beschermheilige, iemand die na haar dood nog steeds kracht had om invloed uit te oefenen op de wereld.
Paarden weigerden over haar graf te lopen, wat leidde tot haar heiligverklaring.
Haar verering breidde zich snel uit. Ze werd niet alleen een heilige voor de mensen in Rhenen, maar voor mensen in de hele regio. De wonderen waren het bewijs dat ze een speciale relatie had met het goddelijke. Het verhaal van de paarden is tot op de dag van vandaag een belangrijk onderdeel van haar legende. ## De Cunerakerk en de relieken in Rhenen De Cunerakerk is het hart van de verering van Cunera. De bouw van de kerk, en met name de Cuneratoren, begon in de 14e eeuw. De toren is een indrukwekkende verschijning. Met een hoogte van 81,8 meter is het een van de hoogste kerktorens van Nederland. De toren is een symbool van de stad en een eerbetoon aan de heilige Cunera. Binnen in de kerk en in de stad worden relieken bewaard. De belangrijkste is de wurgdoek, het moordwapen dat nu een heilig object is. Deze doek wordt niet in de kerk bewaard, maar in het Museum Catharijneconvent in Utrecht. Dit museum heeft een uitgebreide collectie religieuze kunst en relieken. Een bezoek aan dit museum is een must voor iedereen die meer wil weten over de geschiedenis van Cunera.
De Cuneratoren is 81,8 meter hoog en de wurgdoek wordt bewaard in het Museum Catharijneconvent.
De kerk en de toren zijn nog steeds een centrale plek in Rhenen. Ze zijn niet alleen een toeristische attractie, maar ook een levend monument voor de heilige Cunera. Regelmatig worden er diensten en evenementen georganiseerd die teruggrijpen op haar verhaal. ## Cunera als beschermheilige Cunera wordt aanbeden als beschermheilige tegen verschillende kwaaltjes en problemen. Ze is de patroonheilige van Rhenen, maar haar bescherming strekt zich uit tot veel verschillende gebieden. Ze staat bekend als een beschermer tegen keelziekten. Mensen die last hebben van hun keel, bidden tot haar voor genezing. Daarnaast is ze de beschermheilige van vee. Boeren en veehouders vragen haar om bescherming voor hun dieren. Dit is een logisch gevolg van de plek waar ze werd vermoord: de stal. De verbinding met dieren is een belangrijk onderdeel van haar verering. Ze wordt ook gezien als een beschermer van paarden, wat weer aansluit bij het verhaal van de paarden die over haar graf liepen.
De feestdag van Cunera wordt gevierd op 12 juni.
Haar feestdag wordt gevierd op 12 juni. Op deze dag worden er in Rhenen speciale diensten gehouden en is er aandacht voor haar verhaal. Het is een dag waarop de gemeenschap samenkomt om de heilige te eren. Of je nu gelovig bent of niet, de legende van Cunera is een verhaal dat je raakt. Het is een verhaal van moed, jaloezie, dood en wedergeboorte. Een verhaal dat leeft in de stenen van de Cunerakerk en in de harten van de mensen in Rhenen.
Portret van Henk van der Linden, historicus over religieuze tradities in Nederland
Over Henk van der Linden

Henk schrijft al 20 jaar over Nederlandse en Europese cultuurgeschiedenis voor een breed publiek.

Volgende stap
Bekijk alle artikelen over Heiligen, Martelaren en Hun Verhalen
Ga naar overzicht →