Gaudete zondag: De derde zondag van de Advent uitgelegd
Wat vieren we op Gaudete zondag?
Gaudete zondag is de derde zondag van de Advent en voelt als een klein lichtpuntje in de donkere decembermaand. Je bent misschien al weken bezig met de voorbereidingen: de adventskrans is aangestoken, de kalender telt af en de eerste kaarsen branden rustig op de vensterbank.
Op deze zondag mag je even stilstaan bij de vreugde die onderweg is. Het is een moment van verwachting, een soort voorsmaakje van het kerstfeest. De naam Gaudete betekent 'verheugt u'.
Die oproep komt uit de Bijbel, uit de brief van Paulus aan de Filippenzen.
Hij schrijft: "Verheugt u altijd in de Heer, ik zeg het nogmaals: verheugt u." Dat is precies de sfeer van deze zondag. Het is niet alleen een tijd van bezinning, maar ook van blijdschap. De kerstperiode is in zicht en dat mag gevierd worden. In Nederland zie je dat terug in veel kerken, maar ook in gezinnen die de traditie levend houden.
Het is de derde zondag van de Advent en daarmee een vast onderdeel van de liturgische kalender. In Nederland worden deze zondagen vaak gevolgd in de Rooms-Katholieke Kerk, de Protestantse Kerk en soms ook in oecumenische gemeenschappen.
Gaudete zondag breekt de vrome sfeer van de vastentijd even open met een sprankje hoop. Je merkt het aan de kleuren, aan de liederen en aan de manier waarop mensen elkaar begroeten. Het is een moment van verbinding.
De roze kaars op de adventskrans
De adventskrans is een bekend symbool in Nederlandse huiskamers. Meestal zie je vier kaarsen, elk op een zondag aangestoken.
De eerste drie kaarsen zijn paars, de vierde is roze. Die roze kaars staat centraal op Gaudete zondag. Het is een visueel teken van vreugde te midden van de ingetogen adventstijd. Je ziet ze in veel winkels, van kaarsenmakers tot aan de Hema, voor prijzen tussen de €2 en €10 per stuk.
De kleur roze heeft een specifieke symboliek. In de liturgie staat roze voor vreugde en hoop.
Paars daarentegen staat voor boete, inkeer en soberheid. Op de eerste en tweede zondag van de Advent branden er dus twee paarse kaarsen.
Op Gaudete zondag komt de roze kaars erbij, als een teken dat de vreugde dichterbij komt. Sommige mensen kiezen voor een kaars met een subtiele geur, zoals kaneel of dennen, om de sfeer extra te versterken. De adventskrans zelf is vaak gemaakt van groen takken, zoals spar of hulst.
In Nederlandse tuincentra vind je kant-en-klare kransen vanaf €15, maar veel mensen maken ze zelf met materiaal uit de tuin. De roze kaars kan in het midden staan of op de derde plek, afhankelijk van de traditie.
Wat telt, is de betekenis van de Adventskrans: een lichtpuntje in de donkere dagen. Je kunt de kaars ook combineren met andere accessoires, zoals een lint in roze tinten of kleine sterretjes.
Roze paramenten in de liturgie
In de kerkelijke liturgie zie je op Gaudete zondag roze paramenten. Dat zijn de kleding voor het altaar, de preekstoel en de doopvont. De kleur roze breekt door de paarse Adventstijd heen en geeft een signaal van vreugde.
In Nederlandse kerken, zoals de Sint-Janskathedraal in Den Bosch of de Westerkerk in Amsterdam, kun je deze kleur tegenkomen.
De paramenten zijn vaak van stevig katoen of linnen en kosten tussen de €50 en €150 per set, afhankelijk van de kwaliteit en het merk. De vreugde mag er zijn, ook te midden van inkeer.
Advent is een tijd van stilte en bezinning, maar Gaudete zondag herinnert ons dat wachten niet hetzelfde is als treuren. De roze kleur laat zien dat er licht is onderweg. In veel kerken worden speciale liederen gezongen, zoals "Verheugt u, mensen, in de Heer" of "Licht in de duisternis".
Deze liederen versterken de boodschap van hoop. Er is een overeenkomst met Laetare zondag, de vierde zondag in de vastentijd.
Ook dan wordt roze gebruikt, als teken van vreugde in een tijd van soberheid. In Nederland zie je deze vergelijking soms terug in oecumenische vieringen. Gaudete zondag is echter specifiek voor de Advent, terwijl Laetare hoort bij de Paastijd. Beide dagen laten zien dat vreugde een plek heeft in het ritme van het kerkelijk jaar.
De lezingen van Gaudete zondag
De lezingen op Gaudete zondag staan in het teken van vreugde en verwachting. Een belangrijke figuur is Johannes de Doper.
Hij is de stem die roept in de woestijn: "Maakt de weg gereed voor de Heer." In Nederlandse kerken verdiepen we ons tijdens de vier zondagen voor Kerst vaak in deze tekst.
Johannes de Doper wijst vooruit naar de komst van Jezus en daagt ons uit om ons voor te bereiden. De apostel Paulus roept op tot vreugde. In zijn brief aan de Filippenzen schrijft hij: "Verheugt u altijd in de Heer, ik zeg het nogmaals: verheugt u." Deze woorden zijn een centrale lezing op Gaudete zondag.
Ze klinken soms als een lied, zeker als ze worden gezongen in een Gregoriaanse melodie of in een moderne Nederlandse vertaling. De boodschap is helder: blijdschap is geen bijzaak, maar een kern van het geloof.
De lezingen worden vaak gecombineerd met een psalm of een cantorij. In Nederlandse parochies en gemeenten is het gebruikelijk dat de voorganger een korte toelichting geeft. Zo wordt de verbinding gelegd tussen de tekst en het dagelijks leven. Je mag je verheugen, ook als het leven somber voelt. Dat is de kracht van Gaudete zondag.
Bambinelli Sunday: Een Romeinse traditie
Een bijzondere traditie rond Gaudete zondag is Bambinelli Sunday. In Rome worden op deze dag de kerstkindjes gezegend door de Paus.
Het gaat om kleine beeldjes van het kindje Jezus, die kinderen meenemen naar de Sint-Pieter. De Paus spreekt een zegen uit over de beeldjes en daarmee over de gezinnen die ze dragen. Deze traditie is ontstaan in Rome, maar inmiddels ook bekend in Nederland.
De traditie werd gestart door Paus Johannes Paulus II. Hij wilde kinderen betrekken bij de adventstijd en, passend bij de spirituele betekenis van de vier kaarsen, ze een tastbare herinnering geven aan het kerstverhaal.
In Nederland zie je Bambinelli Sunday soms terug in rooms-katholieke parochies, zoals de Sint-Nicolaasbasiliek in Amsterdam. Kinderen mogen hun eigen kerstkindje meenemen en soms is er na de dienst een speciale zegening. De verspreiding van Bambinelli Sunday gaat via de kerkelijke gemeenschap en via sociale media.
In Nederland worden er soms workshops aangeboden om zelf een kerstkindje te maken, bijvoorbeeld van klei of hout. De kosten voor materialen liggen meestal tussen de €5 en €15. Zo wordt de traditie tastbaar en persoonlijk, en groeit hij langzaam in Nederlandse gezinnen en kerken.