De Willibrordvertaling: De standaard voor katholiek Nederland
Een Bijbel in de kast, dat is iets anders dan zomaar een boek. Het is een verhaal dat generaties lang is doorgegeven.
In Nederland heeft de katholieke traditie een eigen versie. Die heet de Willibrordvertaling.
Het is de vertrouwde stem van de kerk, de taal die je hoort bij de mis en in gebedenboeken. Als je hem openslaat, voelt het alsof je thuiskomt in een oude, bekende wereld.
Wat is de Willibrordvertaling?
De Willibrordvertaling is de officiële Nederlandse katholieke Bijbel. Hij is vernoemd naar de heilige Willibrord, een missionaris uit de vroege middeleeuwen die een sleutelfiguur is voor de kerk in onze streken. De vertaling is ontstaan in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw, een tijd waarin de kerk de Bijbel toegankelijker wilde maken voor iedereen.
In tegenstelling tot de NBV (Nieuwe Bijbelvertaling), die door verschillende kerken samen is gemaakt, is de Willibrord specifiek voor de katholieke traditie.
Dat betekent dat hij rekening houdt met de eigen woorden, gebeden en gebruiken van de katholieke kerk in Nederland. Hij is de officiële vertaling die door de bisschoppen is goedgekeurd.
Het resultaat is een tekst die heel dicht bij de brontaal (Latijn en Grieks) blijft, maar wel in een Nederlands dat heel herkenbaar is. Het is geen modern proza, maar een taal die een zekere waardigheid en eerbied uitstraalt. Voor veel mensen voelt het alsof de Bijbel op deze manier het best tot zijn recht komt.
Waarom deze vertaling zo belangrijk is
Stel je voor dat je een lied zingt. Je wilt dat de tekst klopt en dat iedereen hetzelfde zingt.
Zo is het ook met de Willibrord. In de kerk, bij de mis, worden de lezingen vaak uit deze vertaling voorgelezen. Dat zorgt voor eenheid.
Iedereen in Nederland hoort hetzelfde Bijbelverhaal, met dezelfde woorden. Dat verbindt. De vertaling is ook belangrijk omdat hij de katholieke leer weerspiegelt.
De keuze voor een bepaald woord kan de betekenis van een zin veranderen.
De Willibrord is zorgvuldig gemaakt om de centrale ideeën van het geloof, zoals de eucharistie of de genade, goed over te brengen. Het is een hulpmiddel om het geloof te begrijpen en te beleven. Het is dus veel meer dan alleen een vertaling. Het is een stuk cultureel erfgoed.
Het is de taal van gebedenboeken zoals het 'Weesgegroet' of de 'Tantum Ergo'. De Willibrord vertelt niet alleen een verhaal; hij draagt een traditie over. Hij verbindt het heden met de eeuwenoude wortels van het katholieke geloof in Nederland.
De kern: de taal en de voetnoten
Wat de Willibrord echt typeert, is de taal. Hij is geschreven in een Nederlands dat dicht bij de 'Statenvertaling' staat, de protestantse klassieker, maar met een eigen katholiek tintje.
De zinnen zijn soms wat ouderwets, met woorden als 'u' en 'uw'. Dat klinkt plechtig en geeft de tekst een speciaal gewicht. Het voelt niet alsof je zomaar een krant leest, maar alsof je iets belangrijks hoort.
Een heel specifiek onderdeel van de Willibrordvertaling zijn de voetnoten. Dat zijn de kleine uitleggetjes onderaan de pagina.
Bij een katholieke Bijbel zijn die voetnoten essentieel. Ze leggen dingen uit die voor de katholieke leer belangrijk zijn.
Denk aan uitleg over de zeven sacramenten, de verzoening, of de rol van de moeder van God. Deze uitleg helpt om de Bijbel te lezen met een 'katholieke bril'. Als er in de tekst iets staat dat voor meerdere uitleggingen vatbaar is, geeft de voetnoot de officiële katholieke uitleg. Zo weet je zeker dat je het verhaal leert zoals de kerk het bedoelt. Dat maakt de Willibrord tot een onmisbaar boek voor iedereen die het katholieke geloof serieus neemt.
Welke versies zijn er te koop?
De Willibrordvertaling is in de loop der jaren in verschillende uitvoeringen verschenen. De meest bekende is de 'Willibrord Vertaling 1975'.
Dit is de versie die decennialang de standaard was. Wie zich afvraagt waarom een nieuwe bijbelvertaling nodig was, vindt in veel oudere gezinnen nog de vertrouwde exemplaren terug.
Hij is vaak te herkennen aan een klassieke uitstraling en soms een rood lintje als bladwijzer. Later is er de 'Willibrord Vertaling 2006' of '2007' uitgekomen. Dit is een licht herziene versie.
De taal is hier en daar iets aangepast aan moderne spelling, maar de klassieke toon is behouden. Ook de voetnoten zijn hier en daar bijgesteld. Dit is de versie die je nu in de meeste katholieke boekhandels vindt. De prijzen kunnen flink uiteenlopen, afhankelijk van de kwaliteit van de band en het papier:
- Een standaard editie (met kunstlederen of linnen band) kost vaak tussen de €35 en €50.
- Luxe edities, bijvoorbeeld met goud op snee (geverfde randen) en lederen band, kosten al snel €70 tot €120.
- Heel exclusieve uitgaven, met handgeschreven initialen of een speciale houten kist, kunnen oplopen tot €200 of meer. Denk dan aan uitgaven van speciale katholieke uitgeverijen.
Naast de Bijbel zelf zijn er aparte 'Nieuw Testament' boekjes te koop, al kiezen velen voor toegankelijke vertalingen die traditie overbruggen.
Die zijn een stuk goedkoper, meestal rond de €10 tot €20. Handig als je de hele Bijbel nog niet nodig hebt.
Praktische tips voor je aankoop en gebruik
Twijfel je tussen een 'oude' uitgave (1975) en een 'nieuwe' (2006)? Als je van klassieke taal houdt, is de 1975-versie prachtig. Ben je benieuwd naar de ontwikkeling van moderne Bijbelvertalingen? Als je de tekst makkelijker wilt lezen en de spelling moderner wilt, kies dan voor de 2006-uitgave.
Beide zijn volledig goedgekeurd door de bisschoppen. Als je een Willibrord wilt kopen, ga dan naar een speciaal katholiek boekhandel.
Grote ketens hebben hem vaak niet op voorraad. Online zijn er gespecialiseerde winkels die deze uitgaven leveren.
Let op het jaartal van de vertaling en de uitgever. Uitgeverijen 'Nederlandse Bisschoppenconferentie' of 'Gooi & Govertsen' zijn betrouwbare adressen. Gebruik de Bijbel niet alleen om te lezen.
Blader er eens doorheen. Kijk naar de kaartjes achterin, waar de stammen van Israël op staan.
Lees de voetnoten bij passages die je interessant vindt. Het is een boek om in te grasen, niet om in één keer uit te lezen. Zo ontdek je langzaam hoe de verhalen in elkaar passen. Heb je geen zin om meteen een dure, harde kaft te kopen?
Begin dan met een 'Zachte kaft' (paperback). Die zijn er al vanaf €25.
Als je hem vaak gebruikt, merk je vanzelf of je de investering in een mooier, duurzamer exemplaar wilt doen.
Zo bouw je op een laagdrempelige manier een band op met dit unieke stuk Nederlandse katholieke cultuur.