De verering van de Heilige Cunera in Rhenen
Stel je voor: je wandelt door Rhenen, een charmant stadje aan de Nederrijn. Je ziet een enorme toren boven de daken uitsteken.
Dat is de Cuneratoren, een reus van baksteen en historie. In dit stadje draait alles om één bijzondere vrouw: de Heilige Cunera.
Haar verhaal is een mix van middeleeuwse mythe, bloedstollende tragedie en een levendige geloofstraditie die vandaag de dag nog voelbaar is. Het is een verhaal over moed, verraad en wonderbaarlijke genezingen. Laten we samen duiken in de wereld van Cunera, de beschermheilige van Rhenen. Je ontdekt waarom ze zo belangrijk was, wat er met haar gebeurde en hoe haar erfenis nu nog wordt gevierd.
Wie was de Heilige Cunera?
De geschiedenis van Cunera begint niet in Rhenen, maar ver weg in Engeland.
Volgens de overlevering was ze een prinses uit York. Haar verhaal is verweven met dat van de Elfduizend Maagden, een legendarische groep meisjes die in de derde eeuw de marteldood stierven in Keulen.
De legende van de 11.000 maagden
Cunera was een van hen, of beter gezegd: de enige overlevende. De legende vertelt dat Cunera en haar mede-maagden op de vlucht waren voor vervolging. Ze kwamen aan in Keulen, waar ze werden opgewacht door Romeinse soldaten. Het verhaal gaat dat Cunera, door een wonder, ontkwam aan de massa-executie.
Ze vluchtte verder en belandde uiteindelijk in de Utrechtse heuvelrug, in Rhenen.
De redding door koning Radboud
Dit maakt haar tot een unieke figuur: de maagd die ontkwam aan de slachting. In Rhenen vond Cunera bescherming bij koning Radboud, de legendarische Friese koning. Hij was diep onder de indruk van haar vroomheid en moed.
Radboud nam haar op in zijn hofhouding en gaf haar de taak om over zijn paardenstal te waken. Ze kreeg hierbij een speciale, wonderbaarlijke gave: met een enkele aanraking kon ze zieke paarden genezen. Deze gave trok al snel de aandacht van de hovelingen, met fatale gevolgen.
De moord op Cunera en de wonderen
Het leven aan het hof van koning Radboud werd wreed verstoord door jaloezie. Cunera’s populariteit en haar gave om paarden te genezen, zorgden voor afgunst, vooral bij de vrouw van koning Radboud. Deze jaloerse koningin kon het niet verkroppen dat een vreemde prinses zoveel aandacht kreeg.
De jaloezie mondde uit in een brute moord. Op een dag werd Cunera in de paardenstal overvallen en gewurgd met een doek.
De wurgdoek
Dit voorwerp, de wurgdoek, is een van de meest tastbare relicten uit dit verhaal. Volgens de overlevering werd deze doek bewaard als een heilig object.
Tegenwoordig is de wurgdoek, of een deel ervan, te bezichtigen in het Museum Catharijneconvent in Utrecht. Het is een stille getuige van het gewelddadige einde van de heilige. Na haar dood werd Cunera begraven op de plek waar ze was vermoord.
De wonderbaarlijke genezingen bij haar graf
Al snel begonnen er wonderen te gebeuren rondom haar graf. Pelgrims die haar graf bezochten, meldden genezingen van allerlei kwalen.
Vooral keelziekten werden genezen door haar tussenkomst. Het graf werd een plek van hoop en verlichting voor mensen uit heel Europa.
De Cunerakerk als middeleeuws bedevaartsoord
De roem van Cunera’s graf groeide zo snel dat er een speciale kerk werd gebouwd boven op haar rustplaats.
De bouw van de Cuneratoren
Dit werd de Cunerakerk, een prachtig voorbeeld van middeleeuwse baksteenarchitectuur. De kerk werd, net als andere bekende pelgrimsoorden, hét centrum van de verering van Cunera in de Middeleeuwen.
De meest imposante delen van de kerk zijn de toren en het schip. De bouw van de Cuneratoren startte in 1492 en duurde tot 1531. Het resultaat is verbluffend: met een hoogte van 81,8 meter is het een van de hoogste kerktorens van Nederland. Deze toren domineert al eeuwenlang de skyline van Rhenen en is een baken voor pelgrims die van verre komen.
Pelgrims uit heel Europa
In de middeleeuwen was Rhenen een drukbezocht bedevaartsoord. Pelgrims uit heel Europa reisden af naar de kerk om de relieken van Cunera te vereren, vergelijkbaar met de devotie voor de Martelaren van Gorcum.
Ze kwamen voor genezing, zegeningen of gewoon om de rust te vinden bij het graf van de heilige. De kerk was een levendige plek vol geloof, gebed en hoop.
De verering van Cunera als beschermheilige
Cunera was niet zomaar een heilige; ze had een duidelijke rol in het dagelijks leven van de middeleeuwse mens.
Bescherming tegen keelziekten
Haar verering was praktisch en gericht op bescherming tegen specifieke gevaren. Een van de belangrijkste redenen om Cunera aan te roepen, was de genezing van keelziekten.
Mensen die leden aan keelontsteking, diphtherie of andere aandoeningen aan de luchtwegen, deden een beroep op haar. Haar relieken werden vaak aangeraakt of er werden speciale gebeden voor haar opgezegd in de hoop op genezing. Daarnaast was Cunera de patroonheilige van de paarden en het vee. Boeren brachten offers of deden een beroep op haar om hun dieren te beschermen tegen ziekten.
Bescherming van vee
Haar gave om zieke paarden te genezen, maakte haar tot een onmisbare beschermheilige voor de agrarische gemeenschap.
In Rhenen en omgeving was ze dan ook zeer geliefd onder de boerenstand.
De Cunera-traditie in het huidige Rhenen
Hoewel de middeleeuwen ver achter ons liggen, is de erfenis van Cunera in Rhenen nog steeds springlevend. De tradities zijn aangepast aan de moderne tijd, maar de kern blijft behouden.
Cuneradag
Een van de hoogtepunten in Rhenen is de jaarlijkse Cuneradag. Dit feest vindt plaats rond 12 mei, de sterfdag van de heilige. De stad kleurt dan paars, de kleur van Cunera.
Archeologische vondsten
Er is een processie, er zijn optredens en de lokale gemeenschap komt samen om de heilige te eren.
Het is een dag vol traditie, gezelligheid en trots op het lokale erfgoed. De geschiedenis van Cunera wordt ook steeds meer zichtbaar door archeologisch onderzoek. Bij opgravingen rondom de Cunerakerk zijn resten gevonden van de middeleeuwse bebouwing en mogelijk zelfs delen van het oorspronkelijke graf. Deze vondsten helpen ons om het verhaal van Cunera beter te begrijpen en haar plaats in de geschiedenis te verankeren.
Bezoek je Rhenen, loop dan zeker naar de Cuneratoren. Kijk omhoog naar de indrukwekkende toren en vergelijk deze eens met de bedevaart van de Friezen naar Dokkum, een ander iconisch stukje religieus erfgoed.
Stap binnen in de kerk en sta even stil bij de plek waar ooit het graf van de heilige lag. En misschien ontmoet je onderweg een local die je nog meer vertelt over de bijzondere verering van de Heilige Cunera. Het is een verhaal dat je niet snel vergeet.