De 'Vastenavond' tradities in Bergen op Zoom
Stel je voor: je loopt door de straten van Bergen op Zoom en ziet overal mensen in boerenkielen met rode zakdoeken. De lucht ruikt naar bier en vlaai, en overal hoor je vrolijke muziek.
Dit is Vastenavond, of zoals de locals zeggen: Krabbegat. In deze stad draait alles om een unieke traditie die al eeuwenlang leeft. Geen prachtige praalwagens zoals in het zuiden, maar iets heel anders: bouwclubs, dweilbandjes en een bijzonder verhaal over een kraai die van het stadhuis valt.
Ben je benieuwd naar de smeuïgste details? Ik neem je mee langs de oorsprong, de figuren, de kleding en al het andere dat Krabbegat zo speciaal maakt.
De oorsprong van Vastenavond in het Krabbegat
Historische achtergrond, Waarom Krabbegat?
De Vastenavond in Bergen op Zoom heeft wortels die diep in de geschiedenis zitten.
Al sinds de middeleeuwen viert de stad feest vlak voor de vastentijd. Het begon als een soort volksfeest waar boeren en stadsbewoners even alles konden loslaten.
De naam ‘Krabbegat’ komt van het dialect: vroeger werd Bergen op Zoom vaak ‘t Krabbegat genoemd, verwijzend naar de krabben die in de omringende wateren leefden. Tijdens Vastenavond pakt de stad deze bijnaam volop op, en verandert de hele gemeente in een groot feestterrein. Waarom juist Bergen op Zoom zo’n sterke Vastenavond-traditie heeft? Dat ligt aan de ligging: de stad ligt precies op de grens van Brabant en Zeeland.
Hierdoor kreeg je een mix van Brabantse carnavalsgeest en Zeeuwse nuchterheid. De traditie is nooit verloren gegaan, ook niet in de oorlogsjaren.
Elk jaar, zonder uitzondering, wordt er feest gevierd. Het is een manier voor de inwoners om hun identiteit te vieren, met een knipoog naar het verleden.
De belangrijkste figuren tijdens Vastenavond
De Prins, De Nar, Steketee, De Grootste Boer
Elk jaar staan er weer een paar bekende koppen centraal in Krabbegat. De Prins van Vastenavond is het boegbeeld.
Vaak is dit een lokale bekendheid, iemand die zich heeft ingezet voor de stad.
De Prins draagt een speciale sjerp en een hoge hoed. Zijn motto? Lachen, gieren en brullen, maar wel met respect voor de traditie. Naast de Prins is De Nar een onmisbare figuur.
De Nar draagt een bontgekleurd pak met een puntmuts en zorgt voor de humor en de chaos. Hij is de spil van het feest en zorgt dat iedereen meedoet.
Dan is er nog Steketee. Dit is een typisch Krabbegatse figuur: een boer die een beetje ondeugend is en soms een beetje te veel drinkt. Hij loopt met een stok en zorgt voor de typische Brabantse gezelligheid. De Grootste Boer is een andere hoofdrolspeler.
Hij is de grootste en meest uitbundige boer van de stad en draagt een enorme boerenkiel.
Hij zorgt voor het spektakel en is vaak te vinden in de cafés, waar hij graag vertelt over de eeuwenoude paasgebruiken in Ootmarsum.
Traditionele kleding: De boerenkiel en gordijnen
Waarom een boerenkiel?, Het gebruik van oude vitrages
Wie door de straten van Krabbegat loopt, ziet een zee van boerenkielen.
De boerenkiel is het uniform van Vastenavond. Waarom? Omdat de traditie teruggrijpt op de boerenstand. Vroeger was Bergen op Zoom een boerenstad, en tijdens Vastenavond laten de inwoners dit zien met een eenvoudige, maar stijlvolle kiel. Net als bij bijzondere volksgebruiken op de Waddeneilanden, is de kiel vaak blauw of groen en wordt deze gecombineerd met een rode zakdoek om de hals.
De rode zakdoek symboliseert passie en feestvreugde. Een andere grappige traditie is het gebruik van oude vitrages.
Veel deelnemers dragen een stuk oud gordijn of vitrage als versiering op hun hoed of om hun schouders.
Dit is ontstaan uit armoede, maar is nu een symbool van creativiteit en duurzaamheid. Geen dure outfits, maar hergebruik. Dat maakt Vastenavond heel toegankelijk.
Je kunt voor een paar euro een boerenkiel vinden op de markt of bij de kringloopwinkel. De totale outfit kost vaak niet meer dan €20 tot €30, afhankelijk van hoe uitbundig je het wilt maken.
Muziek en dweilbandjes in de straten
Het Vastenavondlied, Dweilen van café naar café
Zonder muziek is Krabbegat niet compleet. De straten staan vol met dweilbandjes: kleine, lokale bandjes die van café naar café trekken.
Ze spelen vrolijke, herkenbare deuntjes en zorgen dat de sfeer er direct inzit.
Een typisch dweilbandje bestaat uit een trompet, een trombone, een klarinet en een slagwerk. Ze lopen door de stad en stoppen bij elke kroeg voor een nummertje en een biertje. Elk jaar wordt er een nieuw Vastenavondlied gekozen.
Dit lied wordt door een lokale artiest geschreven en gaat over de gebeurtenissen van het afgelopen jaar in Bergen op Zoom. Het refrein is simpel en meezingbaar, zodat iedereen het kan meezingen. Het lied wordt overal gedraaid: in de cafés, op de radio en zelfs door de dweilbandjes. De tekst is vaak grappig en soms een beetje sarcastisch, maar altijd met een knipoog naar de stad.
Het verschil tussen Vastenavond en Carnaval
Geen praalwagens maar bouwclubs, Bourgondische inslag
Hoewel Vastenavond lijkt op carnaval, is het toch anders. In het zuiden van Nederland zie je prachtige praalwagens en grote optochten.
In Bergen op Zoom draait het om bouwclubs. Dit zijn groepen vrienden die samen een thema bedenken en daar een bouwwerk van maken. Geen grote wagens, maar kleine, creatieve constructies die ze door de stad dragen.
Het is heel lokaal en persoonlijk. De sfeer is ook anders.
Carnaval is vaak uitbundig en groots, maar Vastenavond is meer bourgondisch. Het draait om gezelligheid, samen eten en drinken. De inwoners van Bergen op Zoom houden van een biertje en een vlaai, en dat proef je.
Geen massale evenementen, maar kleine, intieme bijeenkomsten in de cafés en op straat. Het is een traditie die heel dicht bij de mensen staat.
De afsluiting: Het Vallen van de Kraai
Symboliek van de kraai, Aswoensdag
Het hoogtepunt van Vastenavond is het ‘Vallen van de Kraai’. Dit gebeurt op de avond voor Aswoensdag.
Een enorme pop van een kraai wordt van het stadhuis getakeld en valt in de menigte. De kraai symboliseert het einde van het feest en het begin van de vastentijd, een periode van inkeer die in Utrecht, de stad van de heilige Maarten, altijd op bijzondere wijze wordt beleefd.
Het is een moment van stilte en bezinning, maar wel met een glimlach. Aswoensdag is de dag na Vastenavond. Dan is het feest voorbij en begint de vastentijd. Veel inwoners gaan naar de kerk om as te ontvangen op hun voorhoofd.
Het is een dag van rust en nadenken. Maar de herinneringen aan Krabbegat blijven.
Tot het volgende jaar weer begint.