De toekomst van de kloosters in een geseculariseerd Nederland
Je ziet ze steeds vaker: kloosters die niet meer alleen voor gebed worden gebruikt, maar voor van alles.
Retraites, workshops, zorg, zelfs festivals. In een land waar steeds minder mensen naar de kerk gaan, blijven deze gebouwen overeind. Hoe dan? Dat leg ik je uit.
We gaan langs de muren, de kapel en de moestuin. Want de toekomst van kloosters in Nederland is spannender dan je denkt.
Wat is een klooster eigenlijk nu?
Een klooster is een plek waar mensen samenleven volgens een religieuze regel.
Denk aan de Benedictijnen, de Cisterciënzers of de Zusters van Liefde. Vroeger was dat strak geregeld: bidden, werken, zwijgen. Nu is het vaak een mix van oud en nieuw.
Je hebt nog steeds monniken en zusters, maar ook gasten die een weekend komen logeren. In Nederland staan er zo’n 150 kloostergebouwen.
Niet allemaal zijn ze nog in gebruik door een religieuze gemeenschap. Sommige zijn verkocht en omgebouwd tot appartementen.
“Een klooster is geen museum. Het is een levend huis.”
Andere zoeken een nieuwe bestemming zonder hun spirituele wortels te verliezen. Dat maakt het interessant: hoe bewaar je de ziel van een klooster terwijl de wereld verandert? De kern van een klooster is ritme en gemeenschap. Elke dag is er een vast schema: wake-up, gebed, maaltijd, werk, stilte.
Dat ritme trekt nu ook mensen die niet geloven. Ze zoeken rust, aandacht of gewoon een plek zonder prikkels. Het klooster wordt een soort spirituele bed & breakfast, maar dan met meer diepgang.
Waarom dit nu belangrijk is
Nederland seculariseert snel. In 1970 ging nog 40% naar de kerk, nu is dat minder dan 15%.
Toch blijft de behoefte aan zingeving groeien. Mensen zoeken naar betekenis, maar niet meer per se in een traditionele kerk. Het klooster biedt een antwoord: een plek waar je even loskomt van de waan van de dag.
Veel kloosters hebben het financieel zwaar. Onderhoud van een monumentaal pand kost handenvol geld.
Denk aan de Abdij van Berne in Heeswijk-Dinther: die heeft een heel complex met kerk, klooster en seminarie.
Verwarming, isolatie, restauratie – het loopt in de miljoenen. Zonder nieuwe inkomstenbronnen verdwijnen deze plekken. Tegelijkertijd groeit de vraag naar verblijfskloosters. Mensen willen een paar dagen weg voor een retraite.
Of ze zoeken zinvolle ouderenzorg. Kloosters kunnen hierop inspelen.
Ze hebben vaak ruimte, een mooie tuin en een rustige sfeer. Dat is goud waard in een druk land als Nederland. En er is nog iets: erfgoed.
Kloosters vertellen ons verhalen over eeuwenlange tradities. Denk aan de abdij van Egmond, die teruggaat tot de 10e eeuw.
Of de zusters in Megen die al 700 jaar actief zijn. Die geschiedenis mag niet verloren gaan. Nieuwe bestemmingen helpen om deze verhalen levend te houden.
Hoe werkt het nu in de praktijk?
Er zijn verschillende modellen. Een ervan is de ‘spirituele bed & breakfast’.
Je kunt er slapen voor ongeveer €60-€90 per nacht, inclusief ontbijt. Soms mag je aanschuiven bij het gebed, soms niet. Ontdek bekende Nederlandse kloosters die je kunt bezoeken voor bezinning, zoals de Abdij Koningshoeven in Berkel-Enschot.
Daar logeer je in een eenvoudige kamer, eet je kaas van de eigen boerderij en loop je mee in het ritme van de monniken. Een ander model is zorg en welzijn.
Sommige kloosters bieden dagbesteding of kleinschalige woningen voor ouderen. De Zusters van O.L.
Vrouw in Amersfoort bijvoorbeeld. Daar wonen zusters nog steeds, maar er zijn ook appartementen voor mensen met dementie. De dagelijkse mis en de tuin geven structuur en troost. Er zijn ook kloosters die zich richten op kunst en cultuur.
Denk aan het Klooster Ter Apel. Daar is een museum, een bibliotheek en een atelier, waar je ontdekt hoe zwijgen een spirituele discipline is.
Bezoekers betalen entree (rond €12), en er zijn workshops. Zo verdient het klooster geld en blijft de spirituele sfeer behouden. Je kunt er ook overnachten voor €75 per nacht.
Een vierde model is de ‘nieuwe gemeenschap’. Jonge mensen trekken samen in een klooster en delen leven en bezit.
Prijzen en praktische cijfers
- Overnachten in een klooster: €60-€90 per nacht (eenvoudig, ontbijt inbegrepen).
- Retraite van 3 dagen: €200-€350, inclusief maaltijden en begeleiding.
- Entree museum klooster: €8-€15, soms met rondleiding.
- Wonen in een kloostergemeenschap: €400-€700 per maand, afhankelijk van de regio.
- Restauratie van een kloostergebouw: vaak €500.000-€2 miljoen, afhankelijk van grootte en staat.
Ze werken vaak in de zorg of het onderwijs. Voorbeeld: De Zonnehoek in Nijmegen. Daar wonen 12 mensen samen, van 20 tot 60 jaar.
Ze betalen €400-€600 per maand voor kamer en maaltijd. Geen luxe, wel veel verbondenheid.
Deze bedragen kunnen verschillen. Sommige kloosters werken met vrije gift, andere hebben vaste tarieven. Bel altijd even van tevoren. Vaak is er ruimte voor onderhandeling, zeker als je wilt helpen met klussen.
Praktische tips voor wie het wil ervaren
Wil je een klooster bezoeken? Begin klein. Kies een dag of een weekend.
Neem niet te veel spullen mee. Een boek, wat kleren en een open houdting zijn genoeg. Verwacht geen luxe.
Vaak is er geen wifi en soms is er stilte na 21 uur. Respecteer de regels. Als er gebed is, mag je meedoen, maar het hoeft niet. Vraag altijd toestemming voor foto’s.
Sommige kloosters zijn streng op dat punt. En bedenk: je bent te gast in een huis met een lange traditie.
Zoek een klooster dat bij je past. Hou je van rust en gebed? Kies dan een Benedictijns klooster.
Wil je meer interactie? Probeer een gemeenschap die zich richt op zorg of kunst.
Op de site van de Kloosterlingen.nl vind je een overzicht van open kloosters in Nederland.
En tot slot: wees niet bang voor de stilte. Het is wennen, maar het kan je veel brengen. Ontdek tijdens kloosterretraites waarom moderne mensen de stilte opzoeken; het is geen vakantie, maar een reis naar binnen. Je komt thuis met een leger hoofd en een voller hart.