De 'Sint-Hubertusjacht' en de zegening van de honden
Stel je voor: een koude, heldere novemberochtend. De mist hangt nog laag over de velden. Je hoort eerst het geluid voordat je ze ziet: het diepe, melodieuze geluid van jachthoorns.
Dan komen ze tevoorschijn, deruiters en jagers in traditionele kleuren, te paard en te voet, vergelijkbaar met de mysterieuze Sunderum-traditie op Terschelling.
Voor hen uit rent een zwerm enthousiaste honden. Dit is de Sint-Hubertusjacht, een traditie die diep geworteld is in de Nederlandse en Vlaamse cultuur. Het is veel meer dan alleen een jacht; het is een viering van de band tussen mens, dier en natuur, en een eerbetoon aan de beschermheilige van de jacht, vergelijkbaar met de traditie van de Sint-Maartensvuren in Limburg.
## De legende van Sint Hubertus Het verhaal begint niet in een weiland in Brabant, maar in de donkere bossen van de Ardennen, eeuwen geleden. De centrale figuur is Hubertus, een edelman met een enorme passie voor de jacht. Hij bracht zijn dagen door met het achtervolgen van herten en wilde zwijnen, vaak ten koste van zijn religieuze plichten. Zijn obsessie was zo groot dat hij zelfs op een Goede Vrijdag bleef jagen, een dag die in het teken van bezinning zou moeten staan. Op die dag voltrok zich het wonder. Hubertus achtervolgde een majestueus hert. Toen hij het dier wilde doden, zag hij een verbluffend kruis tussen de geweien verschijnen. Uit de muil van het hert klonk een stem die hem direct aansprak: "Waarom vervolg je mij, Hubertus? Het is niet goed om de Heer te dienen en tegelijkertijd aan wereldse jacht te doen." Die ene ontmoeting veranderde alles. Hubertus wierp zijn jachtgeweer weg, bekeerde zich tot het christendom en wijdde de rest van zijn leven aan het geloof. Deze legende is de basis voor alles wat volgt. Hubertus werd later bisschop van Luik en Maastricht en werd na zijn dood de onbetwiste beschermheilige van de jacht. Zijn verhaal draait om een keuze: de roeping van het geloof boven de passie voor de jacht stellen. De traditie die we nu kennen, probeert die twee werelden te verenigen. De jacht wordt niet afgeschaft, maar juist gezegend en in een moreel kader geplaatst. De legende van Sint Hubertus herinnert jagers eraan dat ze met respect voor de natuur en de dieren moeten omgaan. Zijn feestdag van Sint Hubertus valt op 3 november, de dag van zijn sterfdag. Rond die datum worden de tradities weer levendig. ## Wat is de Sint-Hubertusjacht? Veel mensen denken bij een jacht direct aan het schieten van dieren, maar de Sint-Hubertusjacht is fundamenteel anders. Het is een zogenaamde slipjacht. Dit is een paardrijtocht of een tocht te voet die de oude, traditionele manier van jagen met renhonden (zoals foxhounds of beagles) imiteert, maar dan zonder dat er een echt prooidier wordt gedood. De focus ligt op de rit, de discipline van de honden, de kleding en de sociale code. Bij een slipjacht wordt er geen vos of haas gevolgd. In plaats daarvan trekt een 'voorloper' (de 'slipper') een kunstmatig geurspoor over de hei of door het bos. Dit wordt gedaan met speciale vossenstaarten die in een mengsel van anjerolie en sardines worden gedoopt. De honden leren dit spoor te volgen. Ze werken samen, houden reuk bij en zoeken de 'prooi'. De jacht duurt vaak enkele uren en legt afstanden af van 15 tot 25 kilometer. Het is een sportieve prestatie voor zowel de paarden, de honden als de ruiters. De Sint-Hubertusjacht markeert het begin van het jachtseizoen in Nederland. De slipjacht vindt meestal plaats in het weekend rond 3 november. Het is een spektakel om te zien. De organisatie is vaak in handen van lokale jachtverenigingen. Deelnemers dragen traditionele jachtuniformen: rood fluwelen jasjes voor de 'ruiters', zwarte jassen voor de 'voetgangers' en natuurlijk de kenmerkende hoge laarzen. Het is een prachtig schouwspel dat de verbondenheid met de historie uitstraalt. ## De zegening van de jachthonden Het hart van de Hubertustraditie bij de jacht slaat bij de honden. Zij zijn de sterren van de show en krijgen op de dag van de jacht alle aandacht. Voor de jacht begint, vindt er vaak een plechtig moment plaats: de zegening van de jachthonden. Dit gebeurt meestal bij een kerk in de regio of op het terrein van de jachtvereniging. De lokale pastoor of een kapelaan komt speciaal hiervoor naar buiten. De honden worden netjes opgesteld, vaak in een halve cirkel. De eigenaren houden ze vast. De priester spreekt een gebed uit, niet alleen voor de honden, maar ook voor de jagers. Het is een ceremonie die bescherming en een goede jacht moet garanderen. De zegening is een directe link naar de legende van Hubertus, die de honden als trouwe metgezellen zag. De dieren krijgen een zegen voor hun veiligheid en voor hun tomeloze inzet. Deze ceremonie benadrukt de bijzondere relatie die jagers hebben met hun jachthonden. Het is een moment van dankbaarheid en respect. De honden zijn geen werktuig, maar partners. De zegening is een tastbare uiting van die gedachte. Na de zegening vertrekt de stoet voor de slipjacht, waar de honden hun energie en vaardigheid kunnen tonen. De sfeer is feestelijk en gemoedelijk, met veel aandacht voor de dieren. ## Het Hubertusbrood en de strijd tegen rabiës Naast de jacht en de zegening is er nog een typisch Hubertusproduct: het Hubertusbrood. Dit is een zoet broodje, vaak gevormd als een krans of een stuk wild, met krenten en rozijnen. Het wordt traditioneel gezien op de dag van de Hubertusjacht. De traditie is dat de jagers en andere aanwezigen na de jacht dit brood eten. Maar er zit een veel diepere, historische betekenis achter. Vroeger was hondsdolheid, of rabiës, een verschrikkelijke en dodelijke ziekte. De angst ervoor was enorm. Honden die rabiës hadden, werden agressief en konden mensen en andere dieren besmetten. Er was geen medicijn. Rabiës werd gezien als een straf van God of als een duistere ziekte. De Sint-Hubertus was niet alleen de beschermheilige van de jacht, maar ook van de honden en de genezing van rabiës. Het eten van het Hubertusbrood werd van oudsher gezien als een beschermend ritueel. Men geloofde dat het eten van dit gezegende brood je kon beschermen tegen hondsdolheid. De traditie is ontstaan uit een diepgewortelde, historische angst voor de ziekte. Hoewel rabiës in Nederland door vaccinaties en inentingen bijna niet meer voorkomt, is de traditie van het Hubertusbrood gebleven. Het is een symbool van zegen, veiligheid en het samenzijn na een geslaagde jacht. Tegenwoordig is het vooral een heerlijke traktatie. ## Waar vinden de jachten nog plaats? De Sint-Hubertusjacht is geen museumstuk. Het is een levendige traditie die op verschillende plaatsen in Nederland en België wordt voortgezet. Vooral in de provincies Noord-Brabant, Limburg en Gelderland, waar de traditie van de jachtverenigingen nog sterk is, worden regelmatig Hubertusjachten georganiseerd. Een bekende locatie is de omgeving van Eindhoven, waar de 'Jachtvereniging Eindhoven en Omstreken' al decennia lang de Hubertusjacht organiseert. Ook in de omgeving van Midden-Limburg, bijvoorbeeld rondom Roermond, worden regelmatig jachten gehouden. In België is de Ardennen, de geboortestreek van Sint Hubertus, een populaire plek. De jachten zijn vaak openbaar, al zijn sommige delen alleen voor leden. Het is een spektakel voor toeschouwers. De organisatie rust volledig op de schouders van jachtverenigingen. Deze verenigingen doen alles: ze regelen de vergunningen, zorgen voor de terreinen, organiseren de slipjacht en de zegening. Ze beheren de roedels jachthonden en zorgen voor de logistiek. Zonder deze toegewijde groep vrijwilligers zou de traditie verloren gaan. Wie een Hubertusjacht wil bijwonen, kan het beste de agenda's van deze lokale jachtverenigingen in Nederland en België in de gaten houden rond begin november. Het is een unieke kans om een stuk levende cultuur en historie mee te maken.