De bidprentjes: Een typisch Nederlandse en Vlaamse traditie
Een bidprentje. Het klinkt klein en breekbaar, en dat is het ook.
In Nederland en Vlaanderen is het al generaties lang een vast onderdeel van een afscheid. Een stukje karton, vaak niet groter dan een bankpasje, met een foto, een gebed en de namen van de overledene.
Het is een tastbare herinnering, een smeekbede en een eerbetoon in één. Voor de een is het een religieus symbool, voor de ander gewoon een liefdevol gebaar. Maar hoe je het ook wendt of keert: zonder dit prentje is een begrafenis of crematie in de Lage Landen eigenlijk niet compleet. Het ontstaan van de bidprentjes gaat ver terug, naar de 17e eeuw.
In het begin waren het vooral losse gebedskaartjes, soms met een houtsnede van een kruis of een ziel in het vagevuur.
Pas in de 19e eeuw, met de opkomst van de fotografie, veranderde er iets wezenlijks. De eerste prentjes met een foto van de overledene verschenen. Eerst nog heel duur en zeldzaam, maar na de Tweede Wereldoorlog werd het voor steeds meer mensen betaalbaar.
Het werd een standaardonderdeel van de uitvaart. In Vlaanderen is het net zo'n diepgewortelde traditie, met misschien nog wel iets meer nadruk op de religieuze teksten en afbeeldingen.
Wat is een bidprentje eigenlijk?
Stel je voor: je zit na de uitvaartplechtigheid in de kerk of het crematorium. Iedereen krijgt een klein, gevouwen kaartje in de handen gedrukt. Dat is een bidprentje.
De voorkant heeft bijna altijd een foto van de persoon die je bent verloren.
Soms een formele portretfoto, soms een spontane lach. De binnenkant bevat de belangrijke data: geboortedatum, sterfdatum, en de plek van overlijden.
Daaronder staan vaak korte, troostende woorden of een gedichtje. De achterkant is het hart van het prentje: hier staat een gebed, een psalmregel of een andere religieuze tekst. De bedoeling is simpel: mensen vragen om te bidden voor de ziel van de overledene.
Het is een stil protest tegen de vergankelijkheid. Het is meer dan alleen een stukje papier.
Het is een manier om iemands bestaan te eren en om de gemeenschap bij het verlies te betrekken. In de kern is het een uitnodiging. Een uitnodiging om even stil te staan, om een moment van aandacht te schenken. Het prentje wordt vaak op de schoorsteenmantel gelegd, in de Bijbel gelegd of op een speciaal plekje in huis bewaard.
Zo blijft de herinnering levend. Het is een stukje tastbare troost in een tijd van verdriet. Het helpt om het verlies een plekje te geven, dag na dag, als je het prentje weer eens ziet liggen.
De kern: Wat staat erop en hoe werkt het?
De meeste bidprentjes hebben een vaste structuur. Ze zijn meestal gevouwen, zoals een wenskaart, en ongeveer 10 x 15 cm groot als ze dichtgevouwen zijn. De voorkant is het gezicht van het prentje.
Hier vind je de naam van de overledene, vaak met titel en eventueel een leeftijd.
De foto is cruciaal; het is het beeld dat mensen zullen onthouden. Soms zie je ook symbolen als een kruis, een brandende kaars of een afbeelding van de Heilige Maagd Maria.
De keuze van de foto zegt veel: was de persoon gelovig, hield hij van de natuur, was hij een familiemens? Het prentje is een persoonlijk visitekaartje. De binnenkant is de boodschap.
Hier staan de data en de plechtigheid van de katholieke uitvaart. Belangrijker nog zijn de woorden die troost bieden.
Je ziet regelmatig dezelfde soort teksten voorbijkomen. Denk aan: 'Rust zacht', 'Vaarwel', of een regel uit een bekend gedicht. De achterkant is het meest traditionele deel. Hier staat een gebed.
Veel voorkomend zijn het 'Weesgegroetje' (Ave Maria) of het 'Onze Vader'. In Vlaanderen zie je vaker een uitgebreider gebed of een specifieke smeekbede tot een heilige.
De bedoeling is dat de ontvanger het prentje leest en een momentje bidt.
Zo ontstaat er een keten van gebed, een spirituele verbondenheid over de grenzen van de dood heen.
Soorten en stijlen: Van traditioneel tot modern
Vroeger was er weinig keuze. Een standaard ontwerp van de uitvaartondernemer, met een houtskooltekening van een engel of een kruis.
Tegenwoordig is er een enorme variatie. De traditionele stijl blijft populair bij oudere generaties en streng gelovige families. Dit zijn de prentjes met klassieke afbeeldingen van Jezus, Maria of een treurende engel.
De teksten zijn streng religieus. De uitvaartondernemers hebben standaardpakketten liggen, vaak zonder eigen foto, die je voor een prikkie kunt gebruiken.
Deze zijn vaak te herkennen aan een wat dunnere papiersoort en een standaardlettertype. De moderne variant is steeds meer in opkomst, waarbij ook het condoleren via een online register steeds vaker onderdeel is van de persoonlijke voorkeur.
De foto is leidend en mag best speels of informeel zijn. Families kiezen voor digitale ontwerpen, waarbij ze zelf de kleuren, lettertypes en afbeeldingen kunnen bepalen.
Denk aan een prentje met een foto van de overledene in de tuin, met een bloemist erbij.
Of een kaartje in de kleuren van de favoriete voetbalclub. De teksten zijn minder vaak religieus en meer persoonlijk, zoals een favoriet liedje of een uitspraak van de overledene. De grens tussen een bidprentje en een rouwkaart vervaagt soms, maar de kern blijft: een tastbare herinnering. De prijs is sterk afhankelijk van de keuzes.
Een simpel, standaard prentje via de uitvaartverzorger kost al snel tussen de €0,50 en €1,00 per stuk. Ga je voor een custom ontwerp met een speciale papiersoort (bijvoorbeeld parelmoer of gerecycled papier) en een foto, dan liggen de prijzen tussen de €1,50 en €3,00 per stuk.
De meeste drukkers werken met staffels: hoe meer je bestelt, hoe lager de prijs per stuk. Voor een begrafenis worden er vaak 100 tot 200 stuks besteld. Er zijn gespecialiseerde drukkerijen in Nederland en Vlaanderen die hierin zijn gespecialiseerd, zoals Drukkerij Van Dijk in het noorden of diverse drukkers in Antwerpen en Brugge die de Vlaamse traditie in ere houden.
Praktische tips voor het maken en versturen
Als je een bidprentje wilt laten maken, begin dan op tijd. De uitvaartverzorger regelt dit meestal, maar je hebt zelf de meeste invloed op het ontwerp.
Verzamel een goede, duidelijke foto. Zorg dat het bestand groot genoeg is, minimaal 300 dpi, anders wordt de foto onscherp op het prentje. Vraag altijd om een proefafdruk. De kleuren op een scherm zijn vaak anders dan op papier.
Je wilt immers geen vage of verkeerde kleuren op een dag van afscheid. Let ook op de papiersoort; een dikker papier voelt kostbaarder en waardevoller aan.
Bij het kiezen van de tekst is het goed om stil te staan bij de ontvangers.
Wie krijgt het prentje? De familie, vrienden, buren, collega's? Een te religieuze tekst kan soms verkeerd vallen bij niet-gelovige mensen, terwijl een te wereldlijke tekst misschien te weinig troost biedt voor gelovigen.
Een middenweg is vaak een veilige keuze. Denk aan een algemene tekst als 'Rust zacht, lieve moeder' of 'In liefde herinnerd'.
Het is ook een mooi gebaar om het prentje te versturen naar mensen die niet naar de begrafenis konden komen. Zo betrek je hen toch bij het afscheid. Een laatste tip: bewaar er een paar.
Na de uitvaart is het een chaos. De prentjes liggen in een mandje bij de uitgang.
Neem er zelf een paar mee, en misschien ook een paar voor de directe familie. Deze herinneringen aan de zielenrust zijn later onbetaalbaar.
Je kunt ze inplakken in een fotoboek over het leven van de overledene.
Of je kunt er een speciaal doosje voor maken. Zo'n prentje is een ankerpunt voor herinneringen. Het is een stukje van iemand dat je kunt vasthouden, lang nadat de begrafenis is afgelopen. Het is een klein gebaar met een enorme emotionele lading, typisch Nederlands en Vlaams, en hopelijk nog lang niet uitgestorven.