De apocriefe boeken: Waarom staan ze niet in elke Bijbel?
Je pakt een Bijbel uit de boekhandel in Amsterdam en bladert door. Soms vind je extra boeken bij Psalm 151 of het verhaal van Susanna. Die staan niet in elke uitgave. Waarom niet?
Dat gaat over de apocriefe boeken: interessante teksten die niet door alle kerken als volledig Bijbels worden gezien.
Hieronder leg ik helder uit wat het is, waarom het uitmaakt en hoe je er in Nederland praktisch mee omgaat.
Wat zijn apocriefe boeken eigenlijk?
Apocrief betekent letterlijk ‘verborgen’ of ‘niet openbaar’. Apocriefe boeken zijn Bijbelse teksten die niet in alle tradities als canoniek worden aanvaard.
Ze staan soms wel in bepaalde Bijbeluitgaven, maar niet in andere. De inhoud is vaak historisch, moreel of devotioneel, maar niet altijd als direct geïnspireerd beschouwd. In de Rooms-Katholieke Kerk en de Orthodoxe kerken worden een aantal apocriefe boeken wel als deel van de Bijbel gelezen.
In veel protestantse tradities staan ze niet in de canon en worden ze apart uitgegeven. Denk aan boeken als Tobit, Judit, Wijsheid van Salomo, Sirach, Baruch, 1 en 2 Makkabeeën, en toevoegingen bij Ester en Daniël.
Apocrief wil niet zeggen dat een boek ‘verkeerd’ is. Het betekent dat er verschil van mening bestaat over de vraag of het tot de canon hoort.
Waarom is dit belangrijk in Nederland?
Deze kwestie raakt aan het hart van de Nederlandse kerkgeschiedenis. Tijdens de Reformatie verdwenen de apocriefe boeken uit de Statenvertaling, de klassieke protestantse Bijbel.
De Rooms-Katholieke Willibrordvertaling nam ze wel op. Daarmee kreeg Nederland een praktisch verschil dat tot vandaag merkbaar is in leespraktijk en catechese. Veel Nederlandse gemeenten gebruiken de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) of de NBV21.
Daarin staan de apocriefe boeken apart, soms als tweede deel. Zo ontstaat een praktische oplossing: wie wil lezen, kan dat doen; wie niet, hoeft niet.
Dit past bij een land waar verschillende tradities naast elkaar leven. In de praktijk zie je dit terug in de boekhandel.
Bij Bijbelwinkels in Utrecht, Amsterdam of Groningen liggen aparte banden: een Bijbel zonder apocriefen en een apart ‘Apocriefen’-deel. Ook online bij leveranciers als Jongbloed of Bijbelmedia vind je die scheiding duidelijk terug.
Waarom staan ze niet in elke Bijbel?
Een belangrijke reden is historisch. De joodse canon werd vastgelegd rond de eerste eeuw na Christus.
Sommige apocriefe boeken zijn geschreven in het Grieks of in een mengeling van Hebreeuws en Aramees, en waren minder gangbaar in de joodse traditie.
Vroege christelijke gemeenten volgden verschillende lijsten. Sommige kerken namen deze boeken wel op, anderen niet. De Reformatie versterkte het verschil.
Maarten Luther had waardering voor de inhoud, maar plaatste de apocriefe boeken apart. Hij vond ze nuttig voor stichting, niet beslissend voor geloofsleer.
De protestantse Bijbeluitgaven volgden dit, met name in Nederland via de Statenvertaling. Daarnaast zijn er inhoudelijke verschillen. Sommige passages sluiten minder aan bij de kernboodschap van de canonieke Bijbel. Andere bevatten historische details die niet door alle bronnen worden bevestigd.
Dat maakt de boeken interessant, maar ook omstreden. Tenslotte speelt praktische eenheid een rol.
Kerken willen duidelijkheid over wat als gezagvol wordt gelezen. Door een keuze te maken, voorkom je verwarring in catechese, liturgie en Bijbelstudie.
Welke apocriefe boeken vind je in Nederland?
Veel voorkomend zijn Tobit, Judit, Wijsheid van Salomo, Sirach (Ecclesiasticus), Baruch, 1 en 2 Makkabeeën. Daarnaast zijn er toevoegingen bij Ester en Daniël, zoals het gebed van Azarja en het lied van de drie jongeren. Wie zich verdiept in de canon, vraagt zich soms ook af waarom er vier verschillende evangeliën zijn.
Bij Psalm 151 vind je in sommige uitgaven een extra psalm. Ook het verhaal van Susanna en Bel en de Draak worden soms apart opgenomen.
In de Rooms-Katholieke traditie worden deze boeken als volwaardig beschouwd. In orthodoxe kerken staan ze ook in de Bijbel. In protestantse kerken worden ze apart uitgegeven of weggelaten.
De NBV en NBV21 bieden een neutrale oplossing: een apart deel voor apocriefen, met korte toelichting. Deze boeken zijn waardevol voor historisch inzicht. Ze geven context bij de periode tussen het Oude en Nieuwe Testament. Ze laten zien hoe joden en vroege christenen leefden, dachten en baden. Voor wie meer wil weten over de apocriefe boeken, is dat een steun.
Hoe ga je praktisch om met apocriefe boeken?
Stap 1: kies een Bijbeluitgave die bij je past. Wil je een protestantse uitgave zonder apocriefen?
Of een katholieke of oecumenische uitgave mét apart deel? In Nederlandse boekhandels liggen uitgaven vanaf €35 tot €70, afhankelijk van formaat en band. Een apart Apocriefen-deel kost vaak €15 tot €25. Stap 2: lees met een doel.
Gebruik de apocriefe boeken voor historische context of devotionele reflectie. Ze kunnen helpen bij Bijbelkringen of catechese, vooral als je uitlegt waarom ze wel of niet tot de canon horen.
Korte leesplannen van 2 tot 3 hoofdstukken per week werken goed. Stap 3: combineer met toelichting.
Bijbeluitgaven met voetnoten geven aan welke passages verschillen tussen teksten. In Nederland zijn er handzame gidsen die verhelderen wat het verschil is tussen de katholieke en protestantse Bijbel. Die helpen bij vragen zoals: waarom staat dit verhaal apart?
Hoe verhoudt het zich tot de canon? Stap 4: respecteer tradities.
Vraag in je kerk of gemeente welke uitgave gangbaar is. Zo voorkom je verwarring en houd je rekening met de eigen leespraktijk. Dat bevordert eenheid en begrip.
Stap 5: bespreek met anderen. Een boekencollege of thema-avond over apocriefe boeken kan verrassend veel opleveren.
Leg de verschillen naast elkaar en laat mensen zelf lezen. Zo wordt een technisch onderwerp levend en toegankelijk.
Tips voor een warme, persoonlijke leespraktijk
Lees niet alles in één keer. Kies een boek dat je aanspreekt en neem de tijd.
Bijvoorbeeld Tobit: een verhaal over zorg en vertrouwen, geschikt voor een stilleven of gebedsmoment. Of 1 Makkabeeën: geschiedenis van verzet en trouw, goed voor Bijbelstudie met historische kaarten erbij.
Gebruik een eenvoudig leesplan. Twee hoofdstukken per week, met een korte reflectie. Schrijf één zin op wat je raakt. Zo bouw je een persoonlijke band op met de tekst, zonder je te verliezen in ingewikkelde kwesties.
Respecteer je eigen traditie én die van anderen. In Nederland kunnen katholieken, protestanten en orthodoxe christenen naast elkaar bestaan.
Een apart Apocriefen-deel maakt ruimte voor ieders leespraktijk. Zo blijft de Bijbel een levend boek, zonder strijd over wat wel of niet mag. De apocriefe boeken staan niet in elke Bijbel omdat er historische, theologische en praktische redenen zijn.
Toegankelijke uitgaven in Nederland maken lezen mogelijk zonder verwarring. Kies een uitgave die bij je past, lees met aandacht en praat erover met anderen. Zo wordt dit deel van de Bijbelse traditie een bron van kennis en inspiratie, dichtbij en herkenbaar.