Clarissenklooster Megen: Het leven in absolute armoede en eenvoud

Henk van der Linden

Historicus en cultuurjournalist

In Megen, een klein vestingstadje aan de Maas, leeft een gemeenschap die een radicaal andere keuze maakte dan de rest van de wereld. De clarissen, een orde gesticht door Clara van Assisi, kiezen bewust voor absolute armoede en eenvoud.

Geen eigen bezit, geen vlees, een sober leven vol gebed en werk. Wie hier binnenstapt, stapt uit de ratrace van de moderne tijd. Dit is geen museumstuk, maar een levende traditie.

Laten we eens kijken hoe dat er in de praktijk uitziet. De geschiedenis van het klooster in Megen begint met een vlucht.

Begin twintigste eeuw zochten clarissen uit het Duitse Keulen een veilig heenkomen. De secularisatie en politieke onrust maakten hun aanwezigheid daar onmogelijk. Ze zochten rust en bescherming in Nederland, en vonden die in de vestingstad Megen. De zusters vestigden zich aanvankelijk in het Sint-Josephsberg, een eenvoudig huis buiten de stadsmuren.

Vlucht voor vervolging

Het was een bescheiden begin. Megen was een katholieke enclave in een tijd dat de kerk in de rest van Nederland steeds meer onder druk stond.

De komst van de clarissen paste in een lange traditie van kloostergemeenschappen die rust zochten in afzondering. Ze brachten hun eigen regel mee: de Regel van Sint-Franciscus, aangepast voor vrouwen. Het Sint-Josephsberg was meer dan een gebouw; het was een begin.

Het Sint-Josephsberg

De zusters bouwden er met eigen handen een bestaan op. Het terrein was ruim, ideaal voor een moestuin en om de stilte te bewaren.

Later verhuisde de gemeenschap naar een nieuw klooster binnen de stadsmuren, maar de geest van het Sint-Josephsberg bleef. Het idee van een plek waar je je kunt terugtrekken, maar niet geïsoleerd raakt, is kenmerkend voor Megen. Clara van Assisi, de stichter van de orde, leefde in de dertiende eeuw.

Haar spiritualiteit draait om drie kernwoorden: armoede, nederigheid en contemplatie. Voor clarissen is armoede geen metafoor; het is een daadwerkelijke levenswijze.

Ze bezitten niets, ook geen kleding of persoonlijke spullen. Alles is gemeenschappelijk eigendom.

Het privilege van de armoede

Clarissen hebben een bijzonder privilege: ze mogen geen geld aannemen voor de diensten die ze verrichten. Geen betaling voor gebeden, geen giften die specifiek voor een individu zijn bedoeld. Dit is een direct gevolg van hun streven naar absolute armoede.

Het zorgt ervoor dat hun focus volledig op God blijft, niet op materiële zaken.

Contemplatief leven

In Megen zie je dit terug in de manier waarop ze omgaan met giften; die zijn altijd voor de hele gemeenschap. Het leven van een claris is contemplatief. Dat betekent dat gebed en meditatie centraal staan. Ze treden niet op in de wereld, maar bidden voor de wereld.

In Megen is dit leven vormgegeven in een slotklooster, vlakbij het Minderbroedersklooster waar de volgelingen van Franciscus wonen. De zusters leven afgeschermd van de buitenwereld, maar niet gescheiden.

Hun gebed is hun werk voor de samenleving. Dit contemplatieve leven vraagt discipline en een diepe innerlijke rust. De dag van een claris in Megen is strak geregeld door het getijdengebed.

De tijd wordt niet bepaald door de klok op de muur, maar door de kerkklokken.

Getijdengebed

Van zonsopgang tot zonsondergang wisselen gebed, werk en rust elkaar af. Het is een ritme dat eeuwenoud is en toch heel actueel. De dag begint vroeg, vaak al om half zes met de metten.

Daarna volgen lauden, priem, terts, sext, non, vespers en compline. Elke dag opnieuw. Het getijdengebed is de ruggengraat van het kloosterleven.

Handenarbeid en stilte

In Megen gebeurt dit in de kapel, een ruimte die speciaal is ingericht voor dit doel. De zingen psalmen en gezangen in het Latijn of Nederlands, afhankelijk van de traditie.

Tussen de gebeden door is er tijd voor handenarbeid. Dit is geen hobby, maar een onderdeel van de spiritualiteit. Stilte is hierbij essentieel.

In de werkzaal heerst een sfeer van concentratie. De zusters zijn bezig met eenvoudige taken: naaien, bakken, tuinieren.

De stilte helpt hen om aanwezig te blijven bij wat ze doen, zonder afleiding. Het is een vorm van meditatie in beweging. Clarissen in Megen voorzien zelf in hun levensonderhoud. Ze werken hard, maar altijd binnen de muren van het klooster.

Hostiebakkerij

Het doel is niet om winst te maken, maar om genoeg te hebben voor de gemeenschap. Dit doen ze op verschillende manieren, die allemaal passen bij hun eenvoudige levensstijl.

Een van de belangrijkste bronnen van inkomsten is de hostiebakkerij. De zusters bakken hosties voor kerken in de wijde omgeving, een ambacht dat doet denken aan de middeleeuwse devotie. Dit werk is precies en vereist aandacht.

Moestuin en naaiwerk

De hosties worden gemaakt van tarwemeel en water, zonder toevoegingen. Het bakken gebeurt in een speciale oven, die al jaren meegaat.

De opbrengst is bescheiden, maar voldoende voor de basisbehoeften. De moestuin is een andere hoeksteen van het kloosterleven. Hier verbouwen de zusters groenten en kruiden voor eigen gebruik.

Het is een ecologische tuin, zonder bestrijdingsmiddelen. Daarnaast is er naaiwerk.

De zusters maken liturgische gewaden, maar ook eenvoudige kleding voor zichzelf. Dit werk is niet alleen praktisch, maar ook een vorm van gebed.

De portiersloge

Elke steek is een meditatie. Ook al leven de clarissen in een slotklooster, ze staan niet los van de gemeenschap van Megen. Er is een manier om contact te houden, zonder hun afzondering te verbreken.

Dit gebeurt op een manier die past bij hun regel. De portiersloge is de schakel tussen het klooster en de buitenwereld, vergelijkbaar met de eeuwige aanbidding in het Cenakel.

Gebedsverzoeken

Hier kunnen bezoekers terecht voor vragen of om een boodschap door te geven. De zusters zelf laten zich niet zien, tenzij het echt nodig is. Via een raampje of een deurspleet communiceren ze met de buitenwereld. Dit zorgt voor een veilige afstand, maar wel voor een directe verbinding.

Een belangrijke manier om contact te houden is via gebedsverzoeken. Mensen kunnen een briefje in de brievenbus doen of een verzoek indienen via de website van het klooster.

De zusters nemen deze verzoeken mee in hun gebeden. Dit is een dienst die ze gratis aanbieden, als onderdeel van hun roeping. Het is een manier om de wereld te dienen vanuit hun afzondering.