Beloken Pasen: Wat betekent de eerste zondag na Pasen?
Je kent het wel: Pasen is voorbij, de paasontbijtjes zijn op, de eieren zijn gezocht. Maar wist je dat er nóg een zondag in het paasseizoen zit?
Een die vaak een beetje onder de radar verdwijnt, maar die voor veel gelovigen in Nederland, zeker als je kijkt naar de religieuze betekenis van de verrijzenis, juist heel bijzonder is?
Ik heb het over Beloken Pasen. Het voelt als een soort afterparty van het grote paasfeest. Even rustig bijkomen, napraten en alles op een rijtje zetten na wat we vieren met Pasen en de opstanding.
Het is de zondag na Pasen, en hij heeft een rijke geschiedenis en een diepe betekenis die veel verder gaat dan het verschil tussen Eerste en Tweede Paasdag. Laten we er eens induiken, want dit is een dag die je anders naar het paasfeest laat kijken.
## Wat betekent de term Beloken Pasen? Je hoort de term wel eens vallen, misschien in een kerkdienst of in een ouderwets verhaal. Beloken Pasen. Het klinkt een beetje plechtig, een beetje mysterieus. De naam zelf vertelt je eigenlijk al wat de bedoeling is, als je weet waar je op moet letten. Het draait allemaal om het woord 'beloken'. ### Etymologie van 'beloken', Afsluiting van het paasoctaaf Het woord 'beloken' is afgeleid van het Middelnederlandse werkwoord 'beluiken', wat 'afsluiten' betekent. En dat is precies wat er gebeurt. Beloken Pasen is de afsluiting van de paastijd. Nog specifieker: het is de zondag die het paasoctaaf besluit. Het octaaf is de acht dagen durende viering die begint met Eerste Paasdag. Dus, vanaf Eerste Paasdag tel je acht dagen, en die achtste dag is Beloken Pasen. Het is dus de officiële 'slotdag' van het hoogseizoen. De term 'beloken' geeft dus aan dat de paastijd als het ware wordt afgesloten, wordt 'dichtgemaakt'. De focus verschuift van het intense feest van de opstanding naar het leven met die opstanding in het dagelijks leven. ## Quasimodo geniti: De Latijnse benaming Naast de Nederlandse naam heeft Beloken Pasen ook een prachtige, oude Latijnse naam: Quasimodo geniti. Oké, ja, iedereen kint de naam Quasimodo van de Klokkenluider van de Notre Dame, maar hier komt het vandaan. Het is de beginzin van de intredezang die in de Rooms-Katholieke Mis op deze zondag wordt gezongen. Die Latijnse woorden klinken heel ingewikkeld, maar de betekenis is ontroerend mooi. ### De intredezang, Verwijzing naar pasgeboren kinderen De Latijnse zin luidt: "Quasi modo geniti infantes, rationabile, sine dolo lac concupiscite..." wat in het Nederlands zoiets betekent als: "Als pasgeboren kinderen smacht naar de melk, zo moet ook gij naar het onbedorven, zuivere woord verlangen." De naam verwijst dus naar pasgeboren baby's die alleen maar melk nodig hebben. De gedachte is: net als een pasgeboren kind niet anders wil dan melk, zo moeten wij, na de wedergeboorte die we in de doop hebben ontvangen, verlangen naar het 'zuivere woord' van God. Het is een beeld van kwetsbaarheid, zuiverheid en een diep verlangen naar voeding voor de ziel. Het is een prachtig concept dat je vindt in de liturgische traditie van de Katholieke Kerk en ook in de Protestantse Kerk. ## Het verhaal van de ongelovige Thomas Als er één verhaal is dat op Beloken Pasen centraal staat, dan is het wel dat van Thomas. Elke zondag heeft in de traditionele liturgie zijn eigen evangelietekst, en voor Beloken Pasen is dat al eeuwenlang het verhaal van de ongelovige apostel Thomas. Waarom juist dit verhaal? Omdat het zo'n herkenbare en menselijke twijfel laat zien, iets wat we allemaal wel eens voelen, zelfs na een groot feest als Pasen. ### De verschijning aan de leerlingen, Eerst zien dan geloven Het vaste evangelie op Beloken Pasen is Johannes 20:19-31. Daarin staat dat Jezus verschijnt aan zijn leerlingen, die verstopt zitten uit angst voor de autoriteiten. Ze zijn opgelucht en blij. Maar Thomas was er niet bij. Als de anderen hem vertellen dat ze Jezus hebben gezien, is zijn reactie heel direct en eerlijk: "Ik geloof het pas als ik de wonden in zijn handen heb gezien en mijn vinger in die wonden heb gelegd." Hij wil het met eigen ogen zien, tastbaar bewijs. Een week later, op Beloken Pasen, is Thomas er wel en verschijnt Jezus opnieuw. Hij daagt Thomas uit om zijn twijfel onder ogen te zien. Thomas' antwoord is niet meer dan "Mijn Heer en mijn God!" Het verhaal is een prachtig contrast: de feestvreugde van Eerste Paasdag en de persoonlijke, diepe geloofsbelijdenis van Thomas een week later. Het laat zien dat geloven soms een proces is van twijfelen en zoeken. ## Zondag van de Goddelijke Barmhartigheid Hoewel de naam Beloken Pasen eeuwenoud is, is er de afgelopen decennia een nieuwe, heel specifieke betekenis aan deze zondag toegevoegd. Sinds het jaar 2000 is deze zondag door de Rooms-Katholieke Kerk ook officieel de Zondag van de Goddelijke Barmhartigheid. Dit is een relatief jonge, maar zeer geliefde traditie. ### Instelling door Paus Johannes Paulus II, Faustina Kowalska Deze dag werd ingesteld door Paus Johannes Paulus II. Hij deed dat op basis van de openbaringen die de Poolse non, Faustina Kowalska, begin twintigste eeuw zou hebben gehad. Zij kreeg de opdracht om de boodschap van Gods onmetelijke barmhartigheid aan de wereld te verkondigen. De Paus, die Faustina in 2000 heilig verklaarde, wilde deze boodschap een vaste plek geven in de kerkelijke kalender. Hij koos ervoor om dit te laten samenvallen met Beloken Pasen, de achtste dag na Pasen. De gedachte is dat de barmhartigheid van God de voltooiing is van het paasmysterie. De dag is inmiddels uitgegroeid tot een wereldwijde viering in de Katholieke Kerk, waarbij gebeden voor barmhartigheid centraal staan. ## Gebruiken en tradities rondom Beloken Pasen Nu vraag je je misschien af: hoe vieren mensen dit in de praktijk? Is het een grote feestdag met vrije dag? Nee, dat is het niet. In Nederland is het een normale zondag, maar voor gelovigen en in specifieke kerkelijke tradities heeft het wel zijn eigen rituelen. ### Eerste communie, Witte kleding afleggen In veel parochies in Nederland is Beloken Pasen het moment voor de Eerste Communie. Het is de logische afsluiting van het paasfeest: kinderen die net zijn 'geboren' in het geloof (net als de 'pasgeboren kinderen' uit de Quasimodo geniti) doen voor het eerst volledig mee aan de communie. Je ziet ze dan in het wit gekleed, net als bij de doop. De witte kleur is het symbool van de paastijd. Op Beloken Pasen is dat de laatste dag dat je het wit mag dragen. Na deze zondag gaat de witte kleding weer uit en keert de kerk terug naar de 'normale' kleur groen, die voor de gewone tijd staat. Het is dus een symbolisch moment van afscheid nemen van het intense feest en het weer oppakken van het gewone leven, nu vervuld van de betekenis van Pasen. Je zou het kunnen zien als een soort 'oefenen' in het leven met de opstanding.